LY THUONG KIET NGUOI THANG LONG

Thứ ba, 19 Tháng tám 2008, 14:01 GMT+7

Nam 1019, chin nam sau ngay Ly Thai To doi do tu Hoa Lu ra Thang Long, o phuong Thai Hoa (phia nui Cung, me tren vuon Bach Thao Ha Noi ngay nay), mot chu be cua Thu do chao doi va sau nay da lam nen su nghiep lon, cuu nuoc, yen dan. Den the ky XVIII, nha su hoc Le Quy Don da viet rang chinh su Tong phai thua nhan binh phap "danh dau thang day" cua ong da duoc Sai Dien Khanh nha Tong mo phong va duoc Tong Than Tong "cho la phai". Do chinh la Ly Thuong Kiet nguoi anh dung dan toc, nha quan su kiet xuat, nha chinh tri va ngoai giao tai ba.

ltk.jpg 

Den tho Ly Thuong Kiet tai Thanh Hoa

Ong von ho Ngo, ten la Tuan, nguoi o lang An Xa,huyen Quang Duc (Co Xa, Gia Lam - Ha Noi), con cua Sung Tiet Tuong Ngo An Ngu, me ho Han. Sung Tiet Tuong Ngo An Ngu di tuan vung bien gioi, thuoc Thanh Hoa bi benh roi mat vao nam 1031. Luc bay gio Ngo Tuan moi co 13 tuoi, duoc nguoi chong cua co dem ve nuoi an hoc o phuong Thai Hoa (Ha Noi).

Binh sinh Ngo Tuan la nguoi khoi ngo tuan tu, thong minh, nhanh nhen. Thoi do, dat nuoc moi doc lap, nhiem vu bao ve nen doc lap con nang ne. La con mot vo tuong, Ngo Tuan thich nghe vo va duoc day nghe vo. Hang ngay, Ngo Tuan thuong luyen cung kiem bay tran do, dem chong den doc binh phap Ton, Ngo. Theo Tay Ho Chi va Long thanh dat su, Ly Cong An, mot vi ton that nha Ly co tai nhung khong ra lam quan, den o lang Bai An mo truong day hoc. Ngo Tuan da theo hoc Ly Cong An tu nam len 7 tuoi cho mai den nam 20 tuoi.

Nam 1036, me Ngo Tuan mat luc ong 18 tuoi. Ngo Tuan cung em lo du moi nghi le tong tang theo tap tuc thoi bay gio. Nguoi doi khen ong la nguoi chi hieu.

Luc man tang, Ngo Tuan duoc bo chuc ky ma hieu uy la mot chuc quan nho trong quan doi. Nam 1041, luc 23 tuoi Ngo Tuan duoc bo vao ngach thi ve de hau vua, giu chuc "Hoang mon chi hau" . Khi vua Ly Thanh Tong len ngoi, Ngo Tuan duoc roi khoi nhung chuc vu trong noi cung va dua ra giup viec nha vua tai trieu dinh. Vi yeu men tai nang cua Ngo Tuan vua da cho ong mang ho vua, tu do Ngo Tuan mang ten Ly Thuong Kiet.

Nam 1061 mien Thanh – Nghe khong yen. Giac quay roi mien bien gioi, mot so thu linh mien nui noi len chong trieu dinh. Vua lien cu phong ong la Thai bao, cam "tiet viet", di thanh tra cac quan o vung Thanh - Nghe. Ket qua nam chau, sau huyen, ba nguon, hai muoi bon dong mien Thanh – Nghe deu duoc yen on. Luc do Ly Thuong Kiet 43 tuoi.

Nam 1069 Thanh Tong di danh Champa de yen mat phia nam. Ong duoc cu lam tuong tien phong, lap cong lon, vua phong Phu quoc Thai uy, tuoc Khai quoc cong va ban cho ho Ly (do do co ten Ly Thuong Kiet).

Luc bay gio o Trung Hoa, nha Tong gap nhieu roi ren, Te tuong Vuong An Thach dua ra nhieu cai cach nhung khong co ket qua. Vua toi nha Tong mong tim loi thoat bang cach xam luoc Dai Viet. Khi nha Tong chuan bi xam luoc nuoc Viet, luc hoi dam voi cac dai than, ong la nguoi dau tien trong lich su dan toc dam de ra: "Ngoi yen doi giac sao bang dem quan danh truoc de chan cac mui nhon cua giac". Do la co so cua chien luoc "Tien phat che nhan" (ra tay truoc, che ngu dich). Ong nhin xa trong rong, lap lai khoi doan ket trong trieu, de nghi Linh Nhan Thai hau cho goi Ly Dao Thanh ve trao chuc Thai pho, cung ban viec giu nuoc. Ben trong giu yen noi tri chuan bi khang chien chong ngoai bang.

Ngay 27 thang 10 nam 1075 ong dem 10 van quan chia lam hai dao danh sang dat nha Tong. Dao quan thu nhat do pho tuong Ton Dan chi huy, gom quan cua cac vung dan toc do Than Canh Phuc, Vi Thu An, Hoang Kim Man... dan dau, danh thang vao thanh Ung Chau (Nam Ninh - Trung Quoc) theo duong bo. Dao quan thu hai do Ly Thuong Kiet truc tiep chi huy, theo duong bien do bo vao Chau Kham, Chau Liem (Quang Dong). Vao dat Tong, ong viet "Phat Tong lo bo van" noi ro ly do cuoc hanh quan cua minh la dap tan su chuan bi xam luoc cua nha Tong va giup nhan dan Hoa Nam thoat khoi canh lam than do Vuong An Thach cung trieu dinh nha Tong gay ra. Ong cung ra lenh cho quan khong duoc dong toi "cai kim soi chi" cua dan. Nho do, quan ong di den dau, quan Tong bi danh tan den day. Nhan dan Hoa Nam goi ong la "cha ho Ly". Quan Viet tien vao thanh Ung Chau va sau mot thoi gian vay ham da ha duoc thanh. Thay cuoc hanh quan da dat ket qua, ong ha lenh rut quan ve, chuan bi chong giac.

Nam 1077, 30 van quan Tong do Quach Quy chi huy tran sang Viet Nam ta. Ong cho lap phong tuyen song Nhu Nguyet (song Cau) de chan giac roi cho thuy quan danh bai giac o vung bien Quang Ninh. Quan bo cua Quach Quy danh den song Nhu Nguyet bi chan dung. Nhieu tran chien dau quyet liet xay ra. Giac Tong khong sao vuot duoc phong tuyen Nhu Nguyet, danh dong trai cho vien binh. Dang dem, Ly Thuong Kiet cho nguoi vao den tho Truong Hong, Truong Hat o phia nam bo song Nhu Nguyet, gia lam than doc vang bai tho


"Nam quoc son ha Nam de cu
Tiet nhien dinh phan tai thien thu
Nhu ha nghich lo lai xam pham
Nhu dang hanh khan thu bai hu"

(Song nui nuoc Nam vua Nam o
Ranh ranh dinh phan tai sach troi
Co sao lu giac sang xam pham
Chung bay se bi danh toi boi).

Bai tho bat hu co gia tri nhu mot ban Tuyen ngon Doc lap khien dich hoang mang. Tinh than quan ta phan chan han len. Cuoi cung dich bi danh hat ve phia ben kia song. Tuong giac Quach Quy nao nung, ra lenh “ai ban danh se bi chem”. Chung khong dam mao hiem vuot song.

Hon mot thang troi cam cu, quan dich bi kim chan truoc phong tuyen song Cau, tien thoai luong nan. Thoi co den, ong to chuc mot tran quyet chien, vuot song danh vao trai cua giac. Hon mot nua so quan giac bi tieu diet. Tiep do, ong cho nguoi sang nghi hoa, mo duong thoat cho giac: Quach Quy dong y va voi va rut quan ve. Dich lui toi dau, quan ta tien toi do, thu hoi toan bo dat dai tam bi chiem.

Khang chien chong quan xam luoc Tong dai thang loi. Doc lap, chu quyen, lanh tho quoc gia duoc bao toan. Y chi xam luoc cua dich hoan toan bi de bep.

Lich su mai ghi nho cong on nguoi anh hung dan toc, nha quan su kiet xuat, nha chinh tri va ngoai giao tai ba Ly Thuong Kiet, nguoi lanh dao quan dan Dai Viet thoi Ly, pha Tong binh Chiem thang loi. Voi cong lao hien hach cua minh, Ly Thuong Kiet tung duoc ca trieu dinh nha Ly quy trong. Ngay luc ong con song, Ly Nhan Tong da cho lam bai hat de tan duong cong trang. Ong duoc lich su ghi nhan la anh hung kiet xuat, mot con nguoi hien dang ca tam hon suc luc cho su nghiep doc lap cua To quoc o buoi dau thoi tu chu. Tai nang quan su kiet xuat cua ong lam ke thu khiep phuc.

Nam 1105, nguoi anh hung dan toc qua doi, tho 86 tuoi. Nho on anh hung dan toc vi dai, ca tran Thanh va ca kinh thanh Thang Long deu lap den tho tuong nho ong.

Song Thuy (suu tam gioi thieu)

 

E-mail Email bài viết này

Bài viết mới:

Các bài viết khác:

Tiếp theo >>

Việt Báo - Hà Nội - nghìn năm Thăng Long >>