Le hoi hoa ban Chi con trong ky uc

Chủ nhật, 16 Tháng ba 2008, 17:05 GMT+7

Rong ruoi may tram cay so deo doc tu Ha Noi len Yen Bai, nhung tuong se duoc tham du mot le hoi hoa ban tung bung cua nguoi Thai Muong Lo (Nghia Lo, Van Chan). Nhung muc so thi lai la ky uc nhat nhoa cua nhung bac cao nien dai lao ve thoi thanh xuan gan cung le hoi dac sac nay.

Luc tim trong ky uc nguoi xua

Duong vao ban Cang Na (tieng Thai nghia la lot thom giua dong) da duoc trai be tong sach se. Ven duong, thi thoang moi thay mot cay ban. La chua rung, nhung nu hoa van con e ap du cho bay gio, theo so sach ghi lai, da la luc dien ra le hoi hoa ban.

Le hoi hoa ban Chi con trong ky uc

Ong Lo Van Bien say sua ke chuyen le hoi hoa ban

Chung toi tim den nha ong Lo Van Bien, mot bac cao nien co cong suu tam, ghi chep nhung phong tuc tap quan dac sac cua nguoi dan toc Thai. Ong nam nay da 75 tuoi nhung van rat tinh nhanh. Mai toc trang de dai dam chat nghe sy. Khi chung toi den, ong dang om chiec tinh tau, choi dieu du xuan.

Le hoi hoa ban co tu bao gio, ong khong biet, cung chang ai biet. Chi biet rang, cu moi do xuan sang, trai gai lai ron rang keo nhau di hai hoa ban, hat mua mung xuan.

Chuyen xua ke rang, nang Khom (tieng Thai la ngheo, cay dang) va chang Tao Lu (nghia la giau co) yeu nhau nhung khong duoc gia dinh chap thuan. Mua xuan, hai nguoi ru nhau len choi hang Tham Dong Ngoang (hang rung ve, tuc hang Tham Le bay gio). It lau sau, chang cam chet, bien thanh con To Manh Lu (mau den, to hon con ve). Nang Khom khong muon bi ep duyen voi chang trai khac da bo tron vao rung. Nang chay, chay mai, kiet suc roi chet o trong rung. Noi nang nam xuong moc len mot loai cay co hoa trang, co huong thom, mat ngot. Nguoi dan goi do la hoa Ban. Theo tieng Thai thi "ban" co nghia la ngon, dep de. Tat ca nhung gi ngon ngot, dep de deu goi la "ban". Mot co gai xinh, nguoi ta bao co ay "ban" qua!

Loai hoa ban ay no dung vao mua xuan, thoi gian ma chang Lu va nang Khom cung nhau di choi hang. Hang nam, cu moi do xuan ve, hoa ban lai no trang nui rung Tay Bac.

Le hoi hoa ban co mot y nghia quan trong doi voi nguoi Thai vung Muong Lo. Do la luc ho thinh bai than rung, than hang va hon via doi trai gai ay, cau mong cho mua thuan gio hoa, mua mang tuoi tot.

Phan le rat don gian. Ho mang le vat len hang Tham Le cung. Le gom mot con lon, may canh ban, hoa ban, chai ruou, hai bat gao, hai bat com, vai nen huong cung voi trau cau. Thay mo lam le cung than hang, than rung, cau cho dan chung co suoc song am no, sung tuc.

Le hoi hoa ban Chi con trong ky uc

Sau phan le, thanh nien trai gai bat dau vui hoi hai hoa, soi noi voi nhung tro dien doc dao day ap tieng cuoi hoa lan trong am vang nhon nhip cua tieng khap, tieng pi, tieng khen, tieng trong chieng. Con trai thoi khen, con gai dap diu mua dieu Tham Le, dieu mua danh rieng cho viec di hai hoa ban.

"Hoi vui lam" - ong nho lai. Cac chang trai thi nhau treo len cac cay ban hai hoa. Mot cay co khi 5, 6 anh treo len. O ben duoi, cac co gai lay cai op (gan giong cai gio - PV) don nhung bong hoa tha xuong. Anh chang nao co y voi co gai nao thi tha vao cho co do. Cac co cung vay, ung anh nao thi co ma don lay hoa cua anh do.

Nhung do chi la le thoi, ong bao. O duoi, cac co gai xo day, tranh nhau nhung bong hoa ban trang ngan, thom nuc. Co khi, ca dam chen nhau nga lan het ca ra dat, nhung ai cung vui ve. Ong ke lai, trong trang cuoi gion tan, sang khoai.

Hoa ban dem ve, an voi xoi gung thi ngon tuyet. Nhung canh thom nuc mui mat ngot, quyen voi xoi nep duoc nau tu nhung hat gao Muong Lo deo thom, khien cho con nguoi ta thay tre trung, khoe khan hon.

Mua xuan cung la mua lam nuong. Ket thuc hoi cung la luc trai gai chia tay nhau de xuong dong cay cay. Cho nen, ai cung dong vien nhau di choi. Dan ca Thai hat rang: "Muon choi thi choi luc ban con hoa/ Dua thi dua thoi hoa ban con nhieu/ Lat nua hoa se tan/ Con gai co chong thi bi xich deo tay, gong deo co, khong duoc di nua…"

"Day, thoi do chung toi ru nhau di choi hoi bang nhung dieu hat nhu the. Nhung bay gio chang ai hat nua, vi cung chang con ai to chuc le hoi nua" - ong ngam ngui.

Mat, con - ai hay?

Le hoi hoa ban Chi con trong ky uc

Doi luc, ong lai mot minh ngoi gay may bai dan ca van co trong le hoi hoa ban xua.

Cai cau noi "chang con ai to chuc le hoi nua" nhu nem chung toi xuong dat tu chin tang may cua su hao huc, khap khoi cho mong le hoi. Mot le hoi mang dam ban sac van hoa truyen thong cua nguoi Thai vung long chao Muong Lo, goc gac cua nguoi Thai khap vung Tay Bac, tai sao lai khong duoc to chuc nua?

Ngam lai moi thay nhung diem bao chang hay. Doc duong len Muong Lo, hoi nguoi dan, chang ai biet den le hoi nay. Vao Phong Van hoa Thong tin cua huyen Van Chan, hoi may co trong to thong tin luu dong (nguoi Thai chinh goc), cac co hoi lai, nghe ma dau long: "Le hoi nay la le hoi gi?"

Tim hoi mai, chung toi moi duoc anh Nguyen Xuan Hong chi den nha ong Lo Van Bien. Chi co ong voi mot so nguoi cao tuoi con song la da tung tham du le hoi nay. Va ong cung la mot nha nghien cuu co cong ghi lai nhung net van hoa dac sac, nhung bai dan ca cua dan toc Thai vung Muong Lo.

Ly giai ve su "bien mat" cua le hoi nay, ong bao, dan thoi do nguoi ta cho rang do la hu tuc, la me tin. Thoi do la cai thoi moi giai phong Thi xa Nghia Lo (1952). Le hoi van duoc to chuc, nhung chi vai nam sau, chinh xac la den nam 1957 thi dan phan doi nhieu, khong cho to chuc nua. Nguoi ta con keo nhau den dap ca ngoi dinh Nghia Lo. Ong chi tay ve phia may bui tre dau ban, canh do ngay truoc la dinh Nghia Lo.

Hang Tham le bay gio cung chang nguoi dan nao duoc vao nua. No da tro thanh kho xang dau cua quan doi, thanh khu chien luoc tu may nam nay roi.

Le hoi hoa ban Chi con trong ky uc

Toi thac mac, dua ong xem may bai bao viet ve le hoi hoa ban, rang le hoi duoc to chuc hang nam vao ngay 5/2 am lich. Ong dap tay danh "bop", bao: "Nha bao cac anh toan noi phet. Ai to chuc nua ma bao nam nao cung co?"

Nguoi mai moi het con gian, ong noi them, bay gio chi co vai gia dinh den ngay do mang le ra hang Tham Han cung le. Do cung chi la chut tan du cua ca mot le hoi mang dam ban sac van hoa, tam linh. Co cong tim chut tan du ay, hom sau, chung toi "phuc" o hang Tham Han tu sang som toi qua nua buoi chieu, nhung tuyet khong mot nguoi mang le den.

Ong lac dau: "Tiec, tiec lam. Nhung khong ai dung ra to chuc ca. Minh khong duoc vui da danh, nhung bon tre chang dua nao duoc chung kien le hoi truyen thong nua."

Xua, le hoi la noi trai gai gap nhau, vui choi, cau chuc suc khoe cho mot mua lam nuong moi. Do con la noi giao duyen, tim kiem ban tinh. Nay, le hoi chang con, thanh nien khong con biet den nhung tro choi nhu hai hoa, mua xoe, nem con.

Khong le mot le hoi van hoa lai de dang bien mat nhu the? Noi dai, neu sau nay, nhung nguoi cao tuoi nhu ong Bien mat di thi chung ta chi con mot dong giay ghi chep may cai thu tuc lam le cung va vai dong mieu ta cai khong khi vui xuan cua nguoi xua. Con ai duoc "muc so thi" le hoi ay nua?

Ong buc xuc, tai sao nha nuoc minh khong quan tam den le hoi nay, khong dung ra to chuc cho nhan dan duoc vui xuan? "Chang ton kem gi cho cam, chi can den ngay do, mot ban lang nao giup cho cai le, lam cai cung cho dan, the la vui roi. Trai gai lai duoc gap go vui xuan, ma minh lai giu duoc tap tuc truyen thong".

Le hoi hoa ban Chi con trong ky uc

Vung Muong Lo bay gio khong con nhieu hoa ban nhu truoc. Cay bi chat ha de "nhuong duong" cho quoc lo chay. Duong vao hang Tham Le, Tham Han chi lac dac vai cay ban lon tuoi. Xuan ve, hoa van trang canh, trang cay, nhung khong the trang noi ca mot troi Tay Bac!

Tien Nguyen

Viet Bao
 

E-mail Email bài viết này

Bài viết mới:

Các bài viết khác:

Tiếp theo >>

Việt Báo - Lễ Hội Việt Nam >>