Nhung Net Tieu Bieu Cua Nen Van Minh Viet Nam

Thứ sáu, 20 Tháng ba 2009, 08:07 GMT+7

Noi theo ngon ngu chung hoc, Viet Nam la mot trong nhung cai noi loai nguoi, thi nen van minh Viet Nam cung la nen van minh co nhat the gioi noi chung va Chau A noi rieng. Danh xung Lac Viet, Dai Viet va Dai Nam bieu trung ba sac thai dac biet cua nen van minh Viet Nam, trai qua ba thoi ky dai hon bon nghin nam cua lich su dan toc.

Can phan tich nhung net tieu bieu cua nen van minh Viet Nam trong ba thoi ky noi tren de thay ro no la mot thuc the khac biet voi cac nen van minh khac, nhat la cac nen van minh ma no co lien he, gan gui nhu van minh Cham, van minh Trung Quoc.

Nen van minh Lac Viet (tu khoi thuy den the ky 3 truoc Cong Nguyen) xuat hien voi tat ca ve ruc ro huy hoang cua mot nen van minh nong nghiep ma dinh cao la o thoi ky Hung Vuong, thoi ky dong thau phat trien (thoi ky Dong Son).

Noi thoi ky Hung Vuong la thoi ky tieu bieu cua nen van minh Lac Viet boi vi no mang tinh chat khai sang o tat ca cac mat.

Ve mat kinh te xa hoi, nghe nong trong lua nuoc la co so phat khoi cho moi nguon sinh hoat. Tren co so do, y thuc xay dung va bao ve doi song phat trien. Nganh thu cong nghiep o thoi ky Hung Vuong da de lai nhieu cong trinh doc dao ve do dong (luoi cay cuoc, riu, vu khi nhu dao, ten, mui lao, cac loai chau, thap, ... va dien hinh nhat la trong dong), do sat (nhu cuoc, riu, mai, vu khi nhu kiem, giao), do gom (do dung va dun nau nhu noi, vo, binh chau, bat dia ...), do da (dung cu san xuat nhu riu, luoi duc, chay, ban mai), do trang suc bang da (nhu vong deo du kieu), do go (vu khi nhu luoi giao). Cac nghe cung kha phat trien nhu nghe son, nghe xe soi ket vai (bang bong, day, gai), nghe dan lat (bang tre nua). Rieng ve trong dong la nhung tac pham tap trung nhieu tai nang ve ky thuat, my thuat va khoa hoc, dang ke la trong dong Ngoc Lu va Hoang Ha.

Lang xa la y thuc so khoi cua to chuc xa hoi, trong do gia dinh phu he la nen tang. quyen tu huu tai san ve ruong dat cung da manh nha trong buoi dau. Tat ca co ban cua nen van minh nong nghiep ay da ton tai hang ngan nam sau.

Ve mat van hoa, nhung gi con ton tai den nay va con duoc goi la truyen thong dan toc cung phat xuat tu thoi Hung Vuong nhu tin nguong (tho than), phong tuc (hon nhan, tang le), hoi le (hoi he dinh dam ngay xuan) ...

Nen van minh Dai Viet ke tiep (tu the ky 10 den the ky 18), bieu hieu o tat ca cac mat nhung dac diem cua mot dan toc da truong thanh sau mot nghin nam kho nhuc vi ach Bac thuoc. Nhung y thuc va kha nang xay dung doi song toan thien da lang chim trong giac ngu nghin nam ay de bung day voi tat ca suc song manh liet cua dan toc o thoi ky doc lap.

Vi vay, nen van minh Dai Viet bieu duong o nhieu mat va co tinh chat phong phu toan dien.

O thoi ky nay, che do quan chu da duoc thanh lap va to chuc xa hoi dua tren su cau tao cua bon tang lop: si, nong, cong, thuong. Tuy nong nghiep dat xuong hang thu yeu nhung khong chinh quyen nao choi bo vai tro quan trong cua nong nghiep doi voi su ton tai cua xa hoi, da ban hanh nhieu chinh sach, chu truong nham bao ve, cai tien nong nghiep va hieu nang hoa san xuat.

Khuon kho gia dinh da mo rong thanh gia toc. Xa thon van la don vi tu tri, nhung con phai dong vai tro lien he trong toan bo. co cau xa hoi, do la quoc gia. va y thuc quoc gia bat dau nay no thanh suc manh tinh than cua dan toc.

Do do, dan toc Dai Viet da hien ngang dung len danh duoi nhung the luc cuong bao bao lan muon xam chiem lanh tho cua minh. Co the ghi nhan nhung vo cong cua Ly Thuong Kiet, Tran Hung Dao, Nguyen Trai, Quang Trung da lam rang danh quoc gia Dai Viet.

Khi xa hoi phat trien thi cac to chuc nham cung co xa hoi cung tro nen phuc tap. Quan che, binh che, phap che duoc thiet lap. Net tieu bieu cua nen van minh Dai Viet duoc bieu lo kha ro ve mat phap che, nhat la duoi trieu Ly va trieu Le.

Duoi trieu Ly, bat dau co phap luat thanh van voi bo Hinh Thu, quy dinh cac hinh phat ve toi thap ac (hinh luat) va chi du cua nha vua ve viec mua ban, tranh tung ruong dat (ho luat). Nguoi pham toi, tru khi pham toi thap ac, duoc lay tien chuoc toi. Do anh huong Phat Giao, phap luat trieu Ly mang nhieu tinh chat dac biet nhu: ton trong nhan quyen, ap dung chinh sach cai qua doi voi toi nhan ...

Duoi trieu Tran, co bo Quoc Trieu Hinh Luat quy dinh ba hang toi nang: toi don, khac chu vao tran va bat cay cay cong dien; toi luu, day den chau Ac Thuy (Quang Yen); toi tu, bi chem. Phap luat trieu Tran nghiem khac hon ca.

Duoi trieu Le, co bo Luat Hong Duc, mang nhieu tinh chat dan toc, phu hop voi dieu kien xa hoi va ton giao, tien bo ve mat ky thuat phap ly, nen anh huong con ton tai den ngay nay.

Da so luat phap o thoi ky nay chu trong nhieu ve hinh luat, it chu trong ve ho luat va dan luat.

Ve mat chinh tri xa hoi, Ho Quy Ly da co nhung cong cuoc cach mang quoc gia tien bo va di truoc thoi dai.

Ve phong tuc, dan Dai Viet da co nhung cung cach trang nha trong doi song, cac tap quan, le nghi thuan hau.

Ve tin nguong, da co mot su hoa dong ky dieu giua ba ton giao Nho Phat, Lao va su hoa dong nay co anh huong sau dam trong doi song tinh than cua dan Viet.

Khi dat nuoc doc lap thi van tu cung duoc hinh thanh mot loi rieng, chu nom la mot sang tao cua dan toc de dien dat tu tuong cua minh. Vi vay, co trieu dai muon bao ve nen doc lap tu tuong da khuyen khich su dung van nom nhu trieu Ho, tay Son.

Dac sac cua nen van minh Dai Viet, ve mat van hoc la da phat trien song song hai bo phan: van hoc truyen khau va van hoc thanh van. Hiem thay tren nen van hoc the gioi mot nen van hoc truyen khau nhu cua Dai Viet, rat phong phu o nhieu phuong dien: truyen co tich, truyen cuoi, tuc ngu, ca dao. Ve van hoc thanh van, co the noi do la mot nen van hoc bac hoc boi da tap trung nhieu khoi oc lon va bao gom cac nganh nhu Le Quy Don (van hoc), Ngo Si Lien (Su Hoc), nhung ngon but tai hoa (van chuong) nhu Dang Tran Con (Tac gia Chinh Phu Ngam Khuc), Doan Thi Diem (dich gia chinh Phu Ngam), Nguyen Gia Thieu (tac gia Cung Oan Ngam Khuc). Cac the van duoc sang tao thich hop voi ngon ngu Viet giau am dieu la the luc bat va song that luc bat.

Ve cac nganh nghe thuat, tranh moc ban Viet la mot loai tranh dan gian mang tinh chat dan toc doc dao, cung nhu mot so nhac khi dan toc, tieu bieu la dan Bau (mot day).

Trong kich nghe, co loai hat cheo mang nhieu uu diem va tinh chat dan toc ro ret.

Ve khoa hoc, du la mot nen khoa hoc kinh nghiem, Dai Viet cung da co nhung nhan tai ve y hoc nhu Tue Tinh voi khoa y duoc dan toc, Hai Thuong Lan Ong voi khoa dong y. Ve thien van nhu Tran Nguyen Han soan sach nghien cuu thien van va lich phap. Dang Lo che ra dung cu xet nghiem thien tuong. Ho Nguyen Trung che ra sung hoa mai.

Qua den the ky 19, xa hoi Viet Nam lai bien chuyen va khai sinh mot nen van minh moi, van minh Viet Nam, trong buoi dau mang tinh than van hien Dai Nam, den thoi Phap thuoc tinh chat Viet Nam moi nay sinh.

O thoi ky nay, cong cuoc khan hoang lap ap va dinh dien la mot chinh sach kinh te moi, cung nhu noi thuong va ngoai thuong la hai mat phat trien cua nganh thuong mai quoc gia.

Cac cong cuoc mo mang lon duoc thuc hien: duong sa, cau cong, kenh ngoi, kho vua, thanh pho, thuong cang ...

Vua Gia Long la nguoi da co y thuc canh tan xu so theo duong loi Tay Phuong. Duoi trieu vua nay da co mot quan luc hunhg manh nhat o ban dao Dong Duong. Chinh vua Gia Long da thay truoc duoc Nhat Ban 60 nam la khoa hoc. Tay Phuong co the giup cho nuoc nha chong phat trien va ong da dung nhung nguoi Tay Phuong o ben canh nhu la nhung co van ky thuat. Ong cung da khuyen ngan con la vua Minh Mang nen hau dai nguoi Au (dac biet la Phap), song khong cho ho mot dac quyen gi, nhung dang tiec la vua nay khong nghe loi khuyen ay, cung nhu cac vua ve sau, nhat la Tu Duc khong luu y den cac de nghi cai cach quoc gia cua Nguyen Truong To voi nhung y kien sang suot la hoai bao, la y chi, niem tin cua nguoi Viet thiet tha voi tien do xu so va la tam guong muon doi cho hau the. Tinh than Nguyen Truong To ve sau, trong thoi ky Phap thuoc da bieu lo o cac hoat dong cua phong trao Dong Du, Dong Kinh Nghia Thuc (duy tan) va rong ra o tat ca moi hoat dong cach mang cua cac chi si yeu nuoc.

Mot bien phap cai tao xa hoi tot dep o thoi ky nay la van de cuu te xa hoi de chong ngheo doi va benh tat cua cac tang lop nhan dan.

Dac diem cua thoi ky van hien Dai Nam la kho tang van hoc, chu Han, chu Nom va o thoi ky Phap Thuoc la chu quoc ngu. Dang luu y la Phan Huy Chu voi bo Lich Trieu Hien Chuong, mot bo bach khoa toan thu co gia tri lon. Nguyen Du, mot thien tai van chuong da de lai nhieu tac pham tuyet dieu ca hai mat han va Nom, voi truyen Kieu la mot ang van bat hu. Mot Ho Xuan Huong voi thi tai doc dao. Nguyen Cong Tru, Cao Ba Quat voi nhung bai hat noi danh. hat noi la mot the tho duoc sang tao tu the luc bat va song that luc bat va xuat hien o thoi ky nay.

Trong thoi Phap thuoc, y thuc xay dung quoc van phat trien, nang cao Viet ngu thanh mot cong cu truyen dat tu tuong mot cach de dang hon cac loai chu o thoi truoc.

Su dong gop cua cac nhom Nam Phong Tap Chi, Dong Duong Tap Chi va dang ke nhat la nhom Tu Luc Van Doan o hai mat truyen ba van hoc va tu tuong xa hoi tien bo.

Tho van yeu nuoc va cach mang xuat hien o thoi ky nay la loi khi dau tranh chong Phap, phan anh y chi bat khuat kien cuong cua dan toc Viet va lam giau kho tang van hoc.

Ve mat nghe thuat, loai tranh son mai va tranh lua (cung nhu tranh moc ban co truyen) la nhung sang tao rieng biet cua nguoi Viet.

Cac cong trinh kien truc lang tam va Dai Noi o Hue, cung nhu mot so do sanh su menh danh la "do su mem lam Hue" (Blue de Hue - do ky kieu o Tau de vua chua doi Nguyen dung) da lam ngac nhien cac du khach nuoc ngoai.

Cac loai ca nhac cung dinh cung nhu ca nhac dan gian ma dien hinh la cac dieu ho hat, da de lai nhung am huong bat diet trong long nguoi Viet muon thuo.

Noi chung, nhung gi ton tai den ngay nay hay da mat mat mot phan hoac hoan toan ma nhung vang bong van con trong long nguoi, deu la nhung net tieu bieu cua nen van minh Viet Nam o ba thoi ky noi tren.

Vong Dong

Vietbao (Theo: e-cadao)

 

E-mail Email bài viết này

Bài viết mới:

Các bài viết khác:

Tiếp theo >>

Việt Báo - Hà Nội - nghìn năm Thăng Long >>