Kho thao duoc quy tren noc nha Dong Bac

Thứ bảy, 01 Tháng một 2011, 06:00 GMT+7
Ong Lam bao, o khu rung nhu the nay, o do cao nay, nam linh chi nhieu nhu… nam rom. Con o rung Hoang Lien Son, ong Lam di mot ngay, co the nhat duoc ca tan!
Nhung ky truoc:

» Bi an vuong quoc ngoc am cuc quy o Tay Con Linh (Ky 5)
» Nghia dia linh Phap tren suon dinh Tay Con Linh (Ky 4)
» Su lam tuong ve “noc nha Dong Bac” Viet Nam (Ky 3)
» “Trong nguoi” tren lung Tay Con Linh (Ky 2)
» Cuoc chinh phuc “noc nha Dong Bac” huyen thoai (Ky 1)


Thoat khoi con suoi chua day go ngoc am quy hiem thi het duong. “Nguoi rung” Tran Ngoc Lam dinh huong, roi dung dao phat truc mo duong tien sang phia Dong.

Thoat khoi rung truc, chung toi lai tuot xuong mot thung lung. Tu day, mo ra truoc mat, la nhung canh rung thao qua menh mong bat ngat. Khap cac suon doi, khe suoi la thao qua. Nhung than cay khong lo nga do chong vo trong nhung canh rung thao qua. Duoi goc nhung than cay lon nhat con dung vung, nguoi Mong thuong dat mot tam bia bang go de tho… ma cay.

Kho thao duoc quy tren �Snoc nha Dong Bac�
Nguoi Mong thuong tho ma o nhung goc cay khong lo.

Nhin nhung canh rung thao qua, ong Lam tho dai thuon thuot. Ong bao, khong co thu gi tan pha rung khung khiep nhu thao qua. De trong duoc thao qua, nguoi ta phai phat nhung cay nho duoi mat dat, de lai nhung cay lon lam bong mat. Diem dac biet cua loai thao qua la chung chi song duoc o do cao tren duoi 2.000m, trong bong ram.

Theo loi ong Lam, re thao qua tiet ra dat mot loai chat doc, khien nhieu loai cay khong len duoc. Do 10 nam sau, nhung cay co thu lam bong mat cung chet. Cay bong mat chet, anh nang chieu xuong, thao qua cung chet, the la dat bo hoang. Tu do, nhung khu vuon trong thao qua tro thanh doi nui troc.

Dung giua rung thao qua, ong Lam bao, se tim duoc cay thuoc giao co lam. Chung toi tim xuong khe suoi, y rang tim duoc nhung bai giao co lam moc nhieu nhu co. Ong Lam chi cho Vang Seo Van cay giao co lam va dan Van huong dan nguoi dan Chung Phung lay giao co lam phoi kho dem ban voi gia mot vai tram ngan mot kg. Van rat vui mung, vi hy vong se co nghe… hai thuoc va hai ra tien.

Kho thao duoc quy tren �Snoc nha Dong Bac�
Mot cay po-mu da bi don ha, chi con lai cai goc.

Ong Lam bao, neu vung nao thao qua len duoc, thi co nghia khu vuc do co do cao tren duoi 2.000m, va nhu vay, khu rung se co po-mu. Tuy nhien, chung toi di rac cang, chang tim thay cay po-mu nao, chi thay rat nhung goc po-mu chim lan trong vuon thao qua. Ong Lam dung dao chem vao goc cay lay manh go cho toi ngui va nhan ro do la goc po-mu. Nhu vay, dai ngan po-mu o Tay Con Linh da bi chat het tu nhieu nam truoc.

O do cao 2.000m, dai ngan Tay Con Linh rat ram rap, song go quy deu da bi chat pha tu bao gio. That kho tuong tuong, noi nui cao, rung tham the nay ma nguoi ta cung chat pha duoc. Theo loi ong Lam, khu vuc nay cach suoi Tung Qua Lin khong xa lam, nen rung de dang bi tan pha. Lam tac xe go, tha xuong thung lung, keo ra suoi, de nuoc suoi mua lu tu cuon go xuong chan nui, rat nhan ha.

Kho thao duoc quy tren �Snoc nha Dong Bac�
Mot cay po-mu khong lo con sot lai o Tay Con Linh.

Tu nhung canh rung thao qua, chung toi tiep tuc nham dinh Tay Con Linh de di. Cu moi do cao, dai ngan Tay Con Linh lai co mot tham thuc vat moi. Cu het rung truc lai den rung co thu, het rung co thu lai den rung truc. Cang len cao, truc cang nho.

Len den do cao 2.200m, la den nhung khu rung de. Toi qua thuc choang ngop truoc nhung khu rung dep nhu co tich. Nhung than cay de khong lo vai nguoi om, reu xanh moc trum kin tu goc den ngon.

Toi nghi chan o rung de, “nguoi rung” Tran Ngoc Lam va thay thuoc dong y Pham Van Thanh treo len cac vach da tim cay thuoc. Di mot lat, ong Lam, anh Thanh cuoi hon ho khoe rang, o Tay Con Linh xuat hien nhung cay thuoc cuc quy.

Kho thao duoc quy tren �Snoc nha Dong Bac�
Ong Lam chi cho Vang Seo Van cach kiem tien bang cach nho cay giao co lam dem ban.

Trong so nhung cay thuoc quy, co mot loai ma ong goi la “Viagra Hoang Lien”. Loai cay nay moc lan trong nhung bui co, cu nam duoi long dat, chi len la vao mot mua nhat dinh, nen phai hieu duoc dac tinh sinh ton cua chung moi tim duoc.

Ong Lam ke vui, hoi ong cung nhac si Dang Hung (da gan 70 tuoi, hien song o Sapa) vao rung Hoang Lien Son, ong Lam nho cay thuoc nay va ke voi ong Hung rang no la viagra cua Hoang Lien Son, khong nen uong khi… khong co vo. Tuy nhien, ong Hung khong tin. Dem ay, hai ong dung leu trong rung, ong Lam da nau cay nay cho ong Hung uong. Uong xong, ong Hung bao: “Thoi, chu ngu lai rung, anh ve day”.

Kho thao duoc quy tren �Snoc nha Dong Bac�
Luong y Pham Van Thanh va cay thuoc "Viagra Hoang Lien".

Hom sau, ong Lam gap vo nhac si Dang Hung, hoi vui: “Hom qua anh Hung bi sao vay chi?”. Ba cuoi ben len nguong ngung: “Khiep! Chu dau doc the nao ma anh ay coi toi nhu con cave”.

Ngoai cay thuoc nay, ong Lam con tim duoc mot loai tam that dac biet quy. Loai tam that nay duoc nguoi Trung Quoc thu mua voi gia 4-5 trieu dong/kg. Ong Lam dua cho anh chang Vang Seo Van xem cay va cu tam that roi hoi: “O rung Tay Con Linh con nhieu khong?”, song Van lac dau bao: “Hiem lam, khong con dau”.

Theo Van, tu nhieu nam truoc, nguoi Trung Quoc da mo sang Hoang Su Phi thu mua loai tam that nay. Luc dau, ho mua voi gia vai chuc ngan dong, sau tang len vai tram ngan va gio day, khi gia cua loai tam that nay len den vai trieu dong mot kg thi no da gan nhu tuyet chung. Muon tim duoc nhung cu tam that quy hiem, phai treo len vach da cheo leo, co the mat mang bat cu luc nao.

Kho thao duoc quy tren �Snoc nha Dong Bac�
Duong chinh phuc Tay Con Linh kha hiem tro. Nhieu doan phai bam day rung ma leo.

Vuot qua rung de, lai den rung truc. Chung toi cuoc bo tren song mot day nui nhu di tren lung con ngua. Ong Lam chot giu toi va anh Thanh lai, bao Van phat duong di truoc. Hoa ra, ong Lam phat hien duoc mot loai cay thuoc cuc quy. Ong Lam dung mui dao nay nhe tung chut mot, sau do nhac bong ca cu, re va la cay len. Than cay rat nho, chi bang cai nan hoa xe may, co 7 chiec la xoe thanh mot mat phang trong kha ky quai, the nhung, cu cua no lai kha to, dai, cong queo, thanh dot, trong nhu cu choc dong.

That diep nhat chi hoa co tac dung uc che truc tiep su phat trien cua te bao ung thu. Nhieu nghien cuu cua cac tac gia Trung Quoc cho thay, dich chiet that diep nhat chi hoa da gop phan keo dai thoi gian song cua nhung benh nhan bi ung thu da day va ung thu phoi.

ThS. Hoang Khanh Toan


Ong Lam goi anh chang Vang Seo Van lai hoi: “Van co biet day la cay gi khong?”. Van lac dau bao: “Cay nay ta khong biet no ten la gi, nhung nguoi Trung Quoc mua dat lam. Ngay xua, ho di tu Trung Quoc sang ban Chung Phung dat mua voi gia vai tram ngan mot kg, gio ho co tra chuc trieu mot kg cung khong con nua dau”.

Lai la nguoi Trung Quoc! Ong Lam tho dai thuon thuot. Cai cay nho xiu voi cai cu ky quai kia nguoi dan Sapa goi la cay “Bay la mot hoa”, hoac goi sang trong hon thi la That diep nhat chi hoa, vi no co 7 la xoe voi bong hoa thuon ra o giua. Cay nay con duoc goi la sam nam, vi no quy nhu nhan sam, cu cung giong cu sam. Hien nguoi giau co dang truy tim rao riet loai cay nay de dieu tri ung thu.

Theo phan doan cua ong Lam, voi do cao va tham thuc vat dac trung nay, nhat dinh Tay Con Linh co nhan sam. Tuy nhien, de tim thay sam thi phai co ong nhom, lia tung khe da tren vach nui, moi co co may tim duoc.

Ca ngay vong ngang re doc tim duong len dinh Tay Con Linh, ong Lam chi cho toi va thay thuoc dong y Pham Van Thanh ca tram cay thuoc quy, nhung loai dac huu, chi xuat hien o do cao tu 2.000 tro len.

Kho thao duoc quy tren �Snoc nha Dong Bac�
Cay That diep nhat chi hoa.
Kho thao duoc quy tren �Snoc nha Dong Bac�
Luong y Pham Van Thanh rat sung suong khi dao duoc cu cua cay That diep nhat chi hoa.

Toi dang mai phat duong, quay lai, chang thay ong Lam dau. Hoa ra ong treo len mot cay khau vang, loai cay ma go cung nhu thep. Ong tha xuong nhung cay nam do tham hinh thu nhu vo con trai. Ong Lam bao, do chinh la nam linh chi, loai nam ma nguoi dan o Quang Nam do xo di tim de chua ung thu, khien bao chi am i mot thoi. Toi va anh Thanh xuyt xoa nhet vao balo. Ong Lam nhin canh do cuoi nghieng nga. Ong bao, o khu rung nhu the nay, o do cao nay, thu nam do co ma nhieu nhu… nam rom. Con o rung Hoang Lien Son, loai linh chi nay, ong Lam di mot ngay, co the nhat duoc ca tan!

Theo loi ong Lam, dai ngan Tay Con Linh da bi nguoi Trung Quoc nho mat mot so loai cay co quy nhat, tuy nhien, Tay Con Linh van la mot kho thao duoc khong lo, cuc ky co gia tri.

Trong dot khao sat tu 25/4/2005 den 30/4/2005, nhom cong tac bao gom TS. Le Tran Chan, TS. Nguyen Ngoc Ninh (Trung tam Da dang va An toan sinh hoc), KS. Tran Van Cu (Vuon Quoc gia Tam Dao) va KS. Nguyen Danh Vien (Phong Nong nghiep va Phat trien nong thon, huyen Dong Van) da phat hien duoc loai thuc vat quy hiem, do la cay Bay la mot hoa, o do cao 1.634m, thon Hapuda B (xa Thai Phin Tung, Dong Van) va Ho Thau (Hoang Su Phi, Ha Giang).

Cay Bay la mot hoa co ten khoa hoc la Paris polyphylla Smith. Con goi la That diep chi hoa thuoc ho Trong lau (Trilliaceae).

Bay la mot hoa la cay thao song lau nam, than khi sinh cao 0,5 - 0,7m, co 5 den 9 la xep thanh mot vong. La hinh mac thuon, dau nhon dai 7 - 15cm, rong 1,5 - 3cm, co 3 gan. Hoa don doc moc tren dinh, canh hoa mau vang hinh dai.

Bay la mot hoa la cay thuoc giai doc noi tieng, dung de chua tri ran doc can hoac nhot, bang cach gia nat than, re cua no va them mot it dam, dap vao vet thuong la duoc. Than va re sac len uong con chua duoc benh dong kinh, viem phoi va viem hong.

Bay la mot hoa co khu phan bo tuong doi hep, do do, su ton tai lau dai cua loai nay la mong manh. Vi vay, loai nay duoc dua vao Sach Do Viet Nam, xep o cap R (rare) - cap hiem.


Con tiep…

Pham Ngoc Duong

Viet Bao
 

E-mail Email bài viết này

Bài viết mới:

Các bài viết khác:

Tiếp theo >>

Việt Báo - Phóng Sự Tổng Hợp >>