Nghe vuon tuong da tuyet chung hot o dai ngan Cao Bang

Thứ ba, 22 Tháng hai 2011, 06:00 GMT+7
Gan chuc nam nay, ke tu nam 2002, khi ca nhan loai sung sot vi phat hien tro lai su ton tai cua khoang 30 ca the vuon Cao Vit o hai xa Ngoc Khe, Phong Nam cua huyen Trung Khanh, tinh Cao Bang (va vung rung giap ranh voi nuoc ban Trung Hoa), toi da "bi" thoi thuc tri to mo va… "ngua chan cang" muon don minh de leo nui tim gap vuon lam roi.
Tin lien quan

» PS anh: Qua dau don cuoc giet ca gia dinh nha khi


Sau 43 nam khong duoc ghi nhan, bi coi la tuyet chung tren quy mo khap dia cau; nay, ca the gioi chi con 30 con Cao Vit, khong thay o dau ngoai khu vuc van trung nui do van trung may kia. Phan loai vuon Cao Vit (ten khoa hoc la Nomascus nasutus nasutus), thuoc loai vuon Mao den Phuong Dong (Nomascus nasutus) tinh den nam 2009, sau khi do bao nhieu ti dong va bao nhieu cong suc vao bao ve, van chi co chung 97 ca the, van chi duy nhat co o cac canh rung giap ranh Trung Khanh cua ta va rung tiep giap cua nuoc ban. 97 ca the chia lam 17 dan tat ca, thi 14 dan o rung Viet Nam, 3 dan duoc goi vui la "Vuon su gia", boi chung van qua lai bien gioi ma khong can ho chieu hoac visa.

Nghe vuon tuong da tuyet chung hot o dai ngan Cao Bang
Vuon Cao Vit.

Su hiem hoi do, lai cong them: tat ca cac "duong su", dac biet la gioi bao ton deu nhat nhat the thot: chua co mot nha bao nao cua Viet Nam chup duoc anh, duoc nghe tieng hot me hon cua vuon Cao Vit. Them nua, ong Giam doc khu bao ton Nong Van Tao cu danh cuoc: neu ga thu sinh nhu toi ma du "nhiet" di suot 5 ngay 4 dem trong rung gia Trung Khanh de tim thay vuon quy, thi… ong be bang con kien.

The la toi cam cui leo nui cho ky duoc.

Boi, voi tat ca nhung cuoc chinh phuc, cai ngang tro "khi di vuong nui khi ve vuong song" kieu do, no chi co tac dung thoi thuc khat vong di den cung cua nguoi ta thoi. Toi bam moi, thue 10 nguoi ganh cong luong thuc va may moc, quyet tam vao rung tim vuon Cao Vit. "Son lo" du kien 5 ngay 4 dem vat kiet suc minh do, chua di, toi da hieu, no se la mot trong nhung chuyen tham hiem vat va bac nhat cua doi minh…

The ky XXI, o Viet Nam ta, co bao nhieu nguoi tung duoc nghe vuon hot?

Noi song phang la cuoi cung thi toi da gap vuon. Cai ky luc: nha bao dau tien cua Viet Nam gap va chup anh vuon Cao Vit da tro nen co gi do rat tre con va nuc cuoi truoc ve dep ngo nghinh cua dan vuon 12 ca the ma toi da gap, truoc tieng hat me hon cua cac dan vuon khac ma toi dung giua bat ngat non cao de nghieng minh thuong thuc. Dong thac am thanh nho nhe, dai mien man, dan ca, chang chit, trong ngan, ngot lim…, no cu the tuon chay giua hoang vu tot do.

Vuon bao gio cung thich hot giua ban mai, phai la khi troi dep, vua no dua, be la kiem an vua hot. Ma phai hot theo bay. Tieng vuon riu ran, vut cao, ma no chi hot khi khong co loai vat nao dang hot trong khong gian nguyen so "ta la mot la rieng la thu nhat" cua no ca. Nghe ky, tieng vuon hot, no co cai gi giong coi canh sat hu len dep duong don nguyen thu. Nhung no khong giong o cho, rang la vuon chi hot trong thanh binh, tinh lang, tinh lang den muc khong co ca tieng chim sau chim sao lich rich, tung tuc kiem an. Cang nghe, cang mieu ta, toi cang khong hieu ro su xon xao xuc cam cua minh va cac ban dong hanh den tu dau ma… nhieu the, moi khi tieng dan vuon thong linh khong gian. Chua bao gio toi gap thu tieng gi lai tinh khiet, quyen moi va dang xuc dong den nhu vay.

Ngay xua, Bac Ho o chien khu giua nui rung mien Bac, Nguoi co viet tho: "Vuon hot chim keu suot ca ngay/ Khach den thi moi ngo nep nuong", toi nghi, tieng vuon do chac chan cung gieo cho Nguoi cam xuc dang trao nhu chung toi da gap hom do. Lu vuon chun mieng lai, hom hinh hot, "Cao vit, huyt! Cao vit, huyt…". Su ram ran do, no khien nguoi Tay o ben dong Quay Son nuong theo de ma dat thanh ten: vuon Cao Vit.

Nghe vuon tuong da tuyet chung hot o dai ngan Cao Bang
Doi tuan rung o Trung Khanh - Cao Bang.

Toi da hon mot lan duoc nghe tieng vuon hot, dung hon nhieu loai vuon cung hot o Trung tam Cuu ho Linh truong Cuc Phuong (dong tai Nho Quan, Ninh Binh), mai nha binh yen lon nhat Dong Nam A cua cac loai vuon, vooc, cu ly, khi. Sang ay, rung nui bi danh thuc, con nguoi ta nhu bi nem vao mot the gioi ron rang, tinh nghich, hon nhien tua cay co; toi khong hieu chuyen gi da xay ra, nhieu nguoi nhoai ra khoi cho ngoi, cho ngu, cu the ngo ra cong Vuon Quoc gia Cuc Phuong hoi xem co xe canh sat ho tong doan nao vao tham khu rung dac dung dau tien cua Viet Nam nay chang?

Vo chong ong Tilo Nadler, Giam doc Trung tam (nhung nguoi bo ca doi cham soc va cho nhung con vooc, vuon quy hiem nhat hanh tinh lan dau tien duoc sinh san trong ban tay con nguoi) cu mum mim cuoi day man nguyen, bao toi: "Vuon hot day".

Toi muon so sanh rang, nghe vuon hot o Cuc Phuong thi hoi bi lan nhieu tap am, thi ai cung de hieu la hang chuc chiec xe canh sat dang hu coi (nhung trong vat tinh khoi hon van lan). Nguoi ta nham vi hau het chua ai duoc nghe vuon hot bao gio. Tu lau, gap vuon giua thien nhien hoang da that su, luon la mot thu xa xi, thu khong the hinh dung cua nguoi Viet Nam.

10 nguoi dan duong, tu van tim vuon, gong ganh hanh ly may moc va tram thu ba ran khac cua cuoc song 4 dem 5 ngay "an trong rung, ngu trong rung". 4 dem 5 ngay leo nui thi khong phai la dai lam, trong hanh trinh muoi may nam lam bao gan bo dac biet voi nui tham hoang vu cua mien Bac Viet Nam cua toi; song, de ma leo nui dung thanh vach nhu song mui ngua, nhu thien la dia vong an ngu truoc moi buoc chan nguoi nhu the, thi dung la lan dau tien toi "vap" phai.

Nui doc den muc, mat nguoi sau thuong xuyen phai gi sat got chan nguoi di truoc, chom mui toi gan nhu cham vao da tai meo xam xit, sac lanh cua Nui Me thi moi bo len duoc. Bo ca tieng dong ho, nem hon soi, no van roi trung cac mo nuoc xanh tham, trong vat nhu guong, xung quanh ke da hoc tron xam cua ban Tay duoi chan minh. Nui dung dung.

Cac canh dong phi nhieu bang phang tuyet doi (rat hiem hoi) cua dat Trung Khanh huyen thoai nhu cang trai dai ra hon sau moi buoc thuong son cua chung toi. Nui giang hang, nhap nho, mo ao trong suong mo cua nang quai, nhu mot thu Ha Long tren can. Song Quay Son bat nguon tu Trung Quoc da kien tao nen ky quan thac Ban Gioc phia xa Dam Thuy troi ve den day, song chia doi nga: nhanh re Phong Nam nhung 14km, quanh toi cac ban lang nguyen so Dong Si - Na Giao - Tu Ban - Pac Nga du 18km nua, roi no lai hop luu o tit hut Giang Coc. Tuyet ky song Quay Son chung chinh chia nhanh, vat minh qua ruong vang, nui tham, bang qua giua deo doc quanh co con duong lien huyen va xuyen… quoc gia.

Cai con song that la, no xanh ngoc nga, ong anh, su nhiem mau cua sac nuoc va sac nui do da sinh cho song ho Viet Nam mot loai ca quy ma khi xua dung de tien vua: ca tram huong. Ca tram huong chi duy nhat co o khuc song Quay Son nay, no an rong reu va thu re cay tram huong dac biet cua Trung Khanh, thom thao "ham huong" tu ten goi den da thit.

Doi khi, quen mat minh dang di tim vuon Cao Vit, chung toi lac chim dan vao rung gia voi bao nhieu ky hoa di thao, doi khi co tranh co lau lut dau nguoi, hai tay cu phai vach co ma di theo loi cua con gau ngua, gau cho vua di chuyen vua thu the, gio "tay" bao ve tu huyet la song mui cua minh. Lam luc, truon minh nhu loai bo sat, toi ngoc dau lai thi thay bui cay bung nhung nhu co hoang thu sap tan cong - rung minh! - hoa ra anh ban dong hanh Trieu Van Ung (thanh vien To tuan rung) cua toi nguc ngac keo le than xac tren da tai meo, anh vach la cay nhom len phia truoc day… chan nan.

Rung lanh toat nguyen sinh, ma mo hoi ai cung dam dia. Co luc dia hinh hang dong phu la muc khien toi roi tot xuong khe nui, co khi mat duong hang hoc, bat ngo mot cai chan tho tron ven vao vung u toi cua long nui trieu nam chua co hoi nguoi. Cam giac say chan la say mang song luc nao cung tuc truc. The gioi ky hoa, di thao, quai thach, ky thach hien ra tung gio tung phut, no quyen goi nguoi ta cu ham ho, hao hung nhu co mot mui huong me du dang cuon minh theo. Ma khong buoc tiep thi dia ban nay, da lom chom, khong co nuoc uong, lam sao dung leu ngu qua dem duoc day? Nhieu luc hai hung, thot tim nghi den nhung hiem hoa rinh rap.

Co khi nga toac mau uot vai ao, co khi da tai meo cua dut giay dep chuyen dung leo nui cua luc luong bien phong (chuyen di cua chung toi co can bo Don bien phong dan duong), phai dung lai, dot lua, nung con dao ho than cua nguoi Tay len ma han lai dep. Khong ai di duoc qua nhung ngon nui sac nhu dao do bang chan tran. Giua luc loay hoay tim cach song sot giua dai ngan nhu the, chot ban tay toi gap vat gi, bong dung no phat ra tieng gi vang vang, tieng ay trong va vang hon ca chuong khanh trong chua co vung chau tho Bac Bo.

Dung ngon tay go nhe, Hoang Van Sum, Doi truong Doi tuan rung cua Khu bao ton tum tim: "Cac anh dang lac vao rung da hat" (dich theo tieng Tay). Da o day nhon, sac, mong nhu banh cuon, giam manh co the tung tang lan xuong nguoi phia sau, go vao, du la dung mot ngon tay nhe nhe, no rat vang xa, tieng keu trong hon ca chuong chua co pha vang va dong den…

Bang moi gia phai di tren dinh vay giua song lung "con ca"!


Bai hoc tham thia ve cach song sot nhieu ngay trong rung nguyen sinh, nui da diep trung, khong mot mo nuoc hay mot nhanh suoi kho can nao duoc 10 nguoi dan ong Tay truyen dat dan cho toi sau moi ngay leo nui, ngu rung. Hoc nui nao se co nuoc mua, hang ngan loai rau rung loai nao an duoc, con loai nao an mot phan muoi cua la se dut ruot chet luon (doan truong thao). Hoa rung dep nhat, nam sac so nhat thuong la loai thao moc co kha nang giet nguoi nhanh nhat. Mot con bo canh cung ong anh sac xanh va tim that kieu diem.

Loai rau cai moc hoang trong rung, khi nau voi nuoc mua, se cho ban cam nhan ve mot thu rau ngon nghe va thanh tao khong tuong tuong noi. Huong vi nhang nhang dang cua no that am anh. Chung toi nam com, cam leu, hai nam hai mang lam thuc an, cu the cam mat leo len cac dinh nui cao nhat.

Di tim vuon vooc thi nhat dinh phai len duoc cac dinh nui cao nhat. Neu vi cac day nui, dinh nui chat ngat, diep trung, bat tan cua thien nhien bien vien va hoang so tot do cua Trung Khanh nhu nhung con ca dang boi trong khong gian, thi bao gio phan vay dung dung nho len, noi lien tu duoi den dinh dau cua con ca cung "giang hang" o noi cao nhat trong khong gian (so voi phan than the tuong ung cua con ca). Va, chung toi phai tim cach lien tuc di tren dinh cua cai "vay" dang dung nhu tuong thanh tren "song lung ca" do. Chung toi cu di, phong ong nhom, phong cac ong kinh te-le cua may quay, may anh sang tu phia. Moi giac quan cang ra nhu nhung cai ang ten, do tieng hot cua vuon, do hinh anh cua vuon.

Gio mua dong bac chot ve, mua tam ta, roi nang hung len trong noi phap phong cua ca doan. Den luc kiet suc, doi chan tua mau, da van mien man, nguoi no phai giam chan len vai, len dui nguoi kia thi moi vuot qua hay tut xuong duoc cac vach da dung dung.

Gio moi hieu, tai sao To chuc Bao ton dong thuc vat hoang da quoc te (FFF), khi bo nhieu ti dong ra lam du an bao ton vuon va sinh canh (cung voi Khu bao ton Vuon Cao Vit cua Cao Bang), ho deu phai chon… tho san de lien ket thanh lap to tuan rung. Boi chi co tho san moi hieu tap tinh cua vuon, vooc, khi, gau va hoang thu noi chung den nhuong ay; chi ho moi leo rung va biet cach song sot giua hoang vu hung hiem tai tinh den nhuong ay.

Anh Truong va anh Khai, nha o duoi xa Phong Nam, la nguoi tung xiet co ban nhieu con gau, nhieu con vuon va vooc o noi nay, gio la linh hon cua to tuan rung bao ve vuon va sinh canh cua vuon. Moi thang anh va 6 thanh vien cua minh di rung toi 15 ngay, ho thuong la cay, ha ngon co, cho nao ho cung hieu.

Trong noi tuyet vong vi kiet suc ma bong vuon van mit mu tham tham, trong nhung dem ret muot, dot lua, uong ruou voi qua rung chat sit trong mai da xa xoi, anh Ung moi that su coi long noi ve cai thoi con "da man" coi vuon Cao Vit chi la con cho, con cay cua rung, ban no roi ve nau gia cay xi sup an voi nhau kia.

"Vuon an ngon hon khi, vi no an qua rung. Vuon khong bi nguoi Tay ghet bo, vi no khong pha nuong ray nhu khi, khi no hay ve ban be ngo, nho san, boi khoai, vua an vua nem nhau. Vuon no khong pha, khong an cap cai gi cua ba con, tieng hot no lai hay vo cung. No hot, tieng no cu vut cao, nghe giong nhu tieng goi "cao vit", "cao huyt". Nhung, khi ban het gau, het nai, chung toi cung ban vuon chu. Ve nau nhu nau thit cho ma an thoi".

Da mot thoi, ruou ngam ca con vuon Cao Vit duoc nhieu ga nat ruou, ga thich cuong duong coi la dac san so 1. Vi the ho ban vuon nhieu lam. Ban vuon de, cu tim nhung cay dau da xoan, cay moc that sai qua, qua that chin mong, tho san ngoi phuc kich o do, dan len nong, kieu gi dan vuon cung riu rit ru nhau den. Vuon "ngu" lam, truoc khi den no con hot vang khap chin nui muoi lung. Nen, da dinh ban, da phuc duoi goc cay moc, cay dau da xoan chin mong, la kieu gi vuon cung chet. Vuon me da chet thi kieu gi vuon con cung loanh quanh tim kiem, tham chi xuong om xac me ma buon ba (khi vuon con chet, vuon me cung "ca chuoi dam duoi vi con" nhu vay), bat chap ban tay tan doc cua tho san.

Bon vooc con dai hon. Thay mui mo la no den. No di den dau, tuoi nuoc tieu ra do, tho san cu theo do, cu nhu moi, roi du vooc vao nhung cai bay long lon co lay sap (goi la bay sap). Sap mot cai, co khi bat ca 10 con vooc. Nguoi ben kia bien gioi ho bat het vooc vung Trung Khanh. Bon vuon thi vao hu ruou ngam "toan thay", den muc, suot hon 40 nam, tu nam 1960 den 2002, nhan loai phai buon ba dua ra thong bao "khong con ghi nhan duoc" su ton tai cua vuon Cao Vit tren toan the gioi.

Tieng vuon co the lam nhieu nguoi phai "tinh ngo"?

Troi u ru, long nguoi buon ba vi hanh trinh kho ai 3 ngay gioi ma van chua dem lai mot ket qua nao, chung toi dung leu nau com. Chot nang hung, chot vuon keo nhau riu ran ve ngay tren noc leu, chung om ap, ve vuot, be la, no dua va cu chun cai mieng xinh xeo vao hu hot tung bung. Mot dan hop xuong ky la. Tat ca chung toi nin tho. Tieng hot nhu buoc ra tu coi thien thai mong mi nao do, qua ong nhom, chi thay cai mau vang mau den (mau long vuon Cao Vit) loe nhoe ngo ngac. Nay, vuon vuot ma, du canh, ngon ngoen an qua mot cach ngon lanh ngay truoc mat chung toi.

Chung den nhu mot con bao rung, roi ra di nhu mot con gio lon tran qua muon trung la nui. "Long cu run hoai nhu chiec la/ Sau khi tran gio da im lim". Tho ong Xuan Dieu viet the, nhu khong chi tang dam nguoi yeu nhau nhung nhang kia, ma viet tang ca canh "chan nguoi di tim vuon" dang nin tho, sam soi chung toi hom nay. Con bao am thanh, con bao la rung va mau vang cung mau den nhoay cua vuon Cao Vit da tran qua, nui rung tro lai lang phac… - the nhung, vuon di roi, dong thac am thanh ngot lim tat roi, long chung toi van run hoai.

Anh ban toi ngua co het vang giua nui rung the thot, xin than rung dung bat anh que chan tren chang ve tham tham, gap ghenh. The nua, con tro ve se got sach minh tro thanh nguoi khac, thien nhien hoang da da cam hoa anh, da dan nhac anh khoi nhung tham vong nho be o pho thi. Su quan quanh cua doi anh nhu tan bien sau nhung ngay duoc no phoi hit khong khi trong lanh, rung gia va troi bien ai bao dung, quyen ru la thuong. Doi khi, rung va hoang thu tuyet dep kia con dem den mot duc tin, mot thu ton giao vinh cuu, vuot moi thu bien gioi giup cho con nguoi ta giac ngo duoc cai vo cung cua thien nhien cung nhu cai huu han cua than kiep minh, phai the khong?

Duong ve nhu gan hon, buoc chan con tua mau day, canh bo nhu thach sung qua cac hang nui va nhieu tang la muc phu len da tai meo con gay them sut seo khap noi day, nhung chung toi deu hao hung hon, deu thay minh co mot thu nhua dam me, nhua run ray sau khi duoc thuong thuc ve dep cung nhu tieng hot cuc ky quyen ru cua dan vuon Cao Vit o trang thai hoan toan hoang da. Phai noi ma khong so minh hoi mat binh tinh rang: that diem phuc cho ai tung duoc run ray nghe tieng hot me hon, duoc hao hen ngam nhin ve tho ngo tuyet sac cua mot dan vuon Cao Vit tren cac dinh troi "nui tiep nui, may long may"...

Theo Do Doan Hoang - Cand
Viet Bao
 

E-mail Email bài viết này

Bài viết mới:

Các bài viết khác:

Tiếp theo >>

Việt Báo - Phóng Sự Tổng Hợp >>