Nghia dia duoi day Ho Tay

Thứ ba, 14 Tháng tư 2009, 16:13 GMT+7
Ho Tay la mot thang canh de nhat cua Thu do, nhung it ai biet rang, duoi day Ho Tay co rat nhieu nghia dia co. Vi sao nhung nghia dia lai nam duoi long Ho Tay?

Nghia dia chim duoi day ho

Mot chieu, lang thang tren con duong be tong uon luon quanh Ho Tay, doan lang Vong Thi, thuoc phuong Buoi, phong tam mat ra giua ho, toi thay mot hinh khoi mau trang troi len giua bien nuoc menh mong, thi thoang lai bi nhung con song bac dau nhan chim. Dung may anh thu zoom het co, tren man hinh hien ro, do la 3 ngoi mo xay lien. Xa hon, con mot ngoi mo nua, cung cho vo giua bien nuoc. Hoi mot nguoi ban nuoc ben goc da co thu ngay bo Ho Tay, thi do qua la nhung ngoi mo. Hang nam, cu den gan tet, lai co nguoi cheo thuyen ra giua Ho Tay thap huong, khan vai.

Nhung tai sao, nhung ngoi mo lai nam o giua ho? Chang le, phong tuc nguoi dan ven ho dem nguoi chet ra giua ho chon cho mat me? Toi da tim gap mot nguoi tung co ca cuoc doi lan ngup o Ho Tay de tim loi giai dap.

nghiadiaco1.jpg

Phai vat va lam, toi moi tim duoc ong Nguyen Viet Ban, nguyen Giam doc Trung tam ca giong Nhat Tan, thuoc Cong ty Dau tu khai thac Ho Tay. Khi goi chuyen Ho Tay, nhung ky niem trong ong lai tran ve. Suot 40 nam lan ngup o Ho Tay, ong thuoc no nhu thuoc nhung duong chi tren ban tay minh.

Ong bat dau cau chuyen tu nu si Ho Xuan Huong. Bao nhieu nam nay, cac nha khoa hoc khong ngung tranh luan va dua ra cac gia thiet ve noi chon ba chua tho Nom cung nhu de xuat cac bien phap truy tim mo ba. Tuy nhien, theo ong Ban, viec nay vo cung kho, boi neu mo nu si duoc do bang "be tong", thi cung nam duoi day ho, con neu mo tang binh thuong, thi xac thit nu si da tan vao hang trieu met khoi nuoc Ho Tay tu hang tram nam nay roi.

Theo ong Ban, xua kia Ho Tay chi la mot nhanh cut cua song Hong, khong rong toi 560 ha va chua toi 8 trieu m3 nuoc nhu hien nay. Ben Ho Tay co hang chuc lang mac co, canh dong, ruong vuon bam o mep ho va cung co hang chuc cai nghia dia de chon cat nhung nguoi trong lang, hoac chon nguoi chet o cac lang phia trong bai.

Trong su sach cung chep, thoi Le, khi danh nhau voi quan Cham-pa, bat duoc tu binh, deu tao dieu kien cho ho lap ke sinh nhai bang cach khai hoang vung dat ram rap, heo hut quanh Ho Tay suot hang tram nam. Song ven ho, chet cung o ven ho, nen theo ong Ban, duoi day Ho Tay, co the van con hang ngan ngoi mo Cham-pa. Tuy nhien, thoi gian da qua lau, lop bun dat boi lap, dim nhung nghia dia nay xuong rat sau roi.

Cung voi nghia dia cua nguoi Cham-pa, con hang chuc nghia dia khac cua nguoi Viet hinh thanh tren nhung dai dat hoang ven ho. Chi can lan xuong day Ho Tay, khu vuc lang Ho, Vong Thi, Trich Sai thuoc phuong Buoi, co the phat hien ca mot goc ho la mot nghia dia khong lo, rong hang chuc ha. Toan bo day Ho Tay o khu vuc phuong Buoi, la mot nghia dia. Nhung nghia dia hinh thanh tu hang ngan nam truoc, da bi nhung dot song kien tri cua Ho Tay danh tan va nhan chim xuong day bun.

Theo khao sat cua ong Ban, thang khu vuc lang Xuan La cung tung co mot nghia dia rong chung 3 ha, bi song Ho Tay nhan chim. Gio dung o doan Xuan La nhin ra, chi thay bien nuoc menh mong, voi nhung dot song lon dang ngoam dan vao duong Lac Long Quan. Canh Ho Tay o khu vuc Phu Tay Ho rat dep, song it ai biet rang duoi mat nuoc xanh bieng biec ay, cach bo vai tram met cung co mot nghia dia rong menh mong voi day dac cac ngoi mo nhap nho. Rat nhieu xuong may cua cac doanh nghiep quan ly, khai thac Ho Tay bi gay chan vit moi khi chay qua khu vuc nay vi cham vao mo.

Nghia dia duoi day Ho Tay

Ong Ban tung la nguoi truc tiep chung kien nghia dia cuoi cung bi song Ho Tay nhan chim xuong day, do la nghia dia cua lang Nghi Tam. Hoi nhung nam 60, 70 cua the ky truoc, khi quan My ban pha Ha Noi, ong Ban cung cac chien si bo doi dua phao cao xa ra hon dao nam giua Ho Tay, gan lang Nghi Tam, cach bo chung 200m de ngam ban may bay dich.

Hon dao thuc te la mot go dat trong nghia dia co. Khi do, xung quanh hon dao ken day nhung ngoi mo nam xam xap mat nuoc dang bi song danh chim dan. Nhung con song bac dau cua Ho Tay trong nhung ngay gio lon cu noi duoi nhau xo vao dao, danh tan ca cai dao ay. Gio dung ben lang Nghi Tam nhin ra, khong con thay bong dang hon dao xua dau nua. Nghia dia co menh mong cua lang Nghi Tam da nam sau duoi day ho. Mua nuoc can, loi xuong khu nghia dia nay sau den nguc, con mua nuoc lon, ngap qua dau. Nhung con tau lon keo nha noi Ho Tay van chay qua lai tren khu nghia dia nay ma khong he han gi.

San do co o nghia dia

Nam 1966, co quan cua ky su Nguyen Viet Ban (thuoc Cong ty Dau tu khai thac Ho Tay) dong o lang Yen Phu. Lam viec o day, roi lay vo nguoi trong lang, nen khong chuyen gi o Ho Tay va lang Yen Phu ma ong khong biet. Theo ong ke, suot hang chuc nam troi, nguoi dan o mot so ngoi lang quanh Ho Tay da kiem song, tham chi lam giau tu viec san do co o nhung nghia dia duoi day Ho Tay.

Nhung dot song kien tri cua Ho Tay keo dai hang tram nam da danh tan hang chuc nghia dia co, lam bat nap quan tai, phoi xuong cot trang heu, lan loc duoi day ho. Chinh vi the, nhung nam 70 den 80 cua the ky truoc, lang Yen Phu noi len phong trao mo go quy tai nhung nghia dia duoi long Ho Tay. Hau het nhung thanh nien tre khoe, lan gioi o Yen Phu deu tham gia mo go. Ngay ngay ho lap ngup, mo mam duoi ho, he phat hien co van thien lam bang go quy chia len khoi mat bun la ho tien hanh dao boi lay go. Ho dung nhung chiec thuon sat choc sau xuong lop bun dat de truy tim go va nhung vat quy nam sau duoi bun.

Ngay truoc, rung con nhieu, nen khi nguoi giau chet duoc chon trong nhung chiec quan tai go vang tam, dinh huong, tham chi pomu day cop, nang trich. Nhung loai go quy nay nam trong long dat vai tram nam khong moi mot, ngam duoi bun, nuoc hang the ky van ran chac. Dan o cac lang ven ho pha tung nhung ngoi mo, lay nhung tam ao quan ban lai cho cac xuong moc che tac ra du cac loai do dung nhu giuong, tu, ban ghe, canh cua...

Ngoai viec nguoi dan ven Ho Tay lan mo quan tai dong bang go tot, thu luom tieu sanh ke bo chan song giu dat, thi mot thoi co ca doi ngu chuyen lan mo do co trong nhung nghia dia duoi day Ho Tay. Theo loi don, nhieu nguoi con boi duoc ca hu vang trong nhung chiec quan tai. Nhung chiec vong vang, vong bac, khuyen tai vang thi kiem duoc rat nhieu. Tuy nhien, thu nhieu nhat la chum, lo, bat dia, binh gom... toan la nhung do co co tuoi vai tram nam. Xua kia, nguoi giau chet thuong duoc chia cua chon theo. Song Ho Tay danh bat mo, nhung mon do co nay cung lan loc day duoi day ho.

Nghia dia duoi day Ho Tay

Gioi san do co khong nhung mo mam, tim kiem, ma ho con boi ca nhung ngoi mo chim duoi long dat len de lay do co. Nhieu ngoi mo do kien co bang hop chat voi-cat-mat, ben trong co xac uop, chon sau duoi day bun, cung bi dam san do co dao bat len. Tham chi, ho dung ca min de danh bat nap. Trong nhung ngoi mo hop chat nay thuong co mot so do co gia tri hoac vang bac, tien co.

Ong Nguyen Van Tien (hien quan ly thuyen vit o ho Truc Bach) ke rang, ong la nguoi co tham nien 20 nam keo ca thue o Ho Tay, tung luom duoc rat nhieu do co dem ban. Phan lon nhung mon do ong luom duoc la do dinh vao luoi vet. Trong so do, co mot cai hu rat dep. Long chiec hu trang men xanh, mat ngoai co nhieu hinh thu co quai.

Ong Tien kiem duoc chiec hu do trong mot hoan canh kha dac biet. Dot do, khi keo luoi vao sat khu vuc nghia dia canh lang Vong Thi thi luoi bi mac vao nap chiec quan tai kien moi nguoi khong the keo duoc. Ong cung dam tho tim cach go luoi thi chiec quan tai bat nap. Trong chiec quan tai co mot so do co bang sanh, su, trong do chiec hu la dep nhat. Vi thay chiec hu dep qua nen ong Tien khong ban, ma dem co rua sach se roi cat vao trong tu.

Mot hom, khong kiem dau ra binh muoi dua, vo ong Tien da be chiec hu co ra... dung tam. Dieu la la dua muoi ca chuc ngay khong thay len men chua, la dua van tuoi nguyen nhu ngay moi do vao. So qua, ong Tien do dua muoi di, rua sach chiec hu roi lai cat vao trong tu. The nhung, vai ngay sau, bon trom pha khoa nha va khoa tu roi lay mat chiec hu. Cung that ky la, bon trom khong lay gi khac ngoai chiec hu ong luom duoc duoi day Ho Tay. Den bay gio ong Tien van tiec hui hui.

Dac san tom Ho Tay bat tu... nghia dia?

Voi tham nien 20 nam lan ngup keo ca o Ho Tay, ong Nguyen Van Tien la nguoi rat am hieu luong lach Ho Tay. Cho nao lam ca, lam tom ong deu biet ca. Moi khi tha luoi, dong ho, nhung con tram den nang 40 - 50kg, to nhu qua bom lu du duoi nuoc, lai rong ran keo nhau vao tru trong nhung khu nghia dia. Nhung diem nay map mo, lam vat can nen luoi vet bat luc. Do do, moi khi keo ca, nguoi ta phai dung gay goc suc xao, xua duoi dan ca ra ngoai moi bat duoc.

Moi khi luoi quay vao khu nghia dia, thu mac vao luoi nhieu nhat la xuong cot, dau lau. Nhung cai dau lau ngam trong nuoc hang tram nam ma khong muc nat, cu trang lop, rat sach se, trong nhu dau lau lam bang thach cao. Trong cac khu nghia dia, ca tre va tom la hai loai tru an nhieu nhat. Giong ca tre thuong thich dao hang o nhung khu vuc co mo ma. Chung dao tung ca mo de lam hang o. Dan ca tren cung gop phan rat lon cung voi song pha tan cac khu mo ma duoi day Ho Tay.

Gio day, di lang thang quanh Ho Tay, den cac khu vuc co nghia dia nam duoi, co the gap nhieu nguoi song ven ho lan ngup mo tom. Tai nhung nghia dia nay, nguoi ta tha xuong hang van ro tom, roi hang ngay loi xuong nhac ro giu lay tom. Nhung nguoi mo tom o cac lang ven ho tham chi con nhac ca dau lau len de nhat lay nhung con tom tru ngu o ben trong.

Dieu dac biet la tom ho Tay rat ngon, rat bui. Nguoi me am thuc ca nuoc deu biet den mon tom Ho Tay noi tieng, van con hien dien ben duong Thanh Nien. Chi co dieu, tom o day co phai lam tu tom Ho Tay, va co phai bat tu khu nghia dia duoi day Ho Tay hay khong thi khong ai biet duoc. Theo ong Nguyen Van Tien, truoc day, moi me luoi co den co ta tom dinh vao, nhung gio day Ho Tay o nhiem rat nang o nhieu diem nen tom khong phat trien duoc nua. Moi me luoi vet may ra chi co mot vai ky tom dinh vao luoi ma thoi. Nguoi ta chi co the nhat nhanh tom bang cach tha ro bay o nhung khu vuc co nghia dia...

PGS Nguyen Lan Cuong: "Truoc day Ho Tay rat rong, co nhieu nhanh khac nhau, tham chi, no con an sat vao Hoang thanh Thang Long. Nhieu cuoc khai quat Hoang thanh Thang Long da tim thay ca bo song o gan thanh, co ca bieu hien cua giao thong thuy. Hang ngan nam nay, Ho Tay luc lo, khi boi, nen chuyen cac nghia dia co bi chim duoi day Ho Tay do hien tuong xoi lo la hoan toan binh thuong va co the xay ra, chi co dieu, toi cung nhu cac nha khoa hoc, khao co, deu chua nghien cuu ve chuyen nay".

Nha Ha Noi hoc Nguyen Vinh Phuc la nguoi am hieu rat sau sac ve Ha Noi. Nam 2008, ong viet tac pham cuoi cung cuoc doi minh, do la "Dia chi Tay Ho". Tuy nhien, trao doi voi PV Tap chi Dan Ong, ong Phuc cung thua nhan khong nam duoc thong tin gi ve nhung nghia dia duoi day Ho Tay. Co le, nhung khu nghia dia co nay, cung voi viec chim nghim duoi day Ho Tay tu hang tram, hang chuc nam nay, no cung da bien mat trong tam tri nguoi Ha Noi.

Vietbao (Theo: Dan ong)

 

E-mail Email bài viết này

Bài viết mới:

Các bài viết khác:

Tiếp theo >>

Việt Báo - Phóng Sự Tổng Hợp >>