Khi nao cho tre dung thuoc ha sot

Thứ ba, 19 Tháng sáu 2012, 11:06 GMT+7

Vao mua he voi nhung dot nang nong nhiet do tang cao, xen ke voi nhung dot mua, lu lut... nen nhieu benh, tat do vi khuan, virut, nam... bung phat. Va, sot la mot trong nhung bieu hien dau tien cua nhieu benh...

 

Co che gay sot

Sot co the do nhieu yeu to gay ra gom vi khuan va doc to vi khuan, virut, nam, xoan khuan, cac phan ung mien dich, cac hormon dien hinh la progesterol, cac thuoc va cac polynucleotid tong hop. Cac chat nay goi chung la chat sinh nhiet ngoai sinh.

 Chat sinh nhiet ngoai sinh gay sot thong qua mot chat trung gian goi la chat sinh nhiet noi sinh, do la interleukin 1 (IL-1). Chat nay duoc bach cau don nhan va dai thuc bao bai tiet khi co tac dong cua cac chat sinh nhiet ngoai sinh. IL-1 duoc mau dua toi trung khu dieu hoa than nhiet o vung duoi doi thi roi gan vao cac neuron cam nhan nhiet o vung truoc thi giac cua doi thi va “dat lai chuan” cua trung tam dieu hoa than nhiet len muc cao hon. Khi do lam cho than nhiet binh thuong tro nen thap hon “muc chuan” moi, lam nguoi ta co cam giac on lanh, son gai oc, run va co mach ngoai vi lam da va niem mac tai. Day la trieu chung khoi dau cua con sot va la co che lam tang than nhiet.

 Khi than nhiet dat toi “muc chuan” moi thi qua trinh sinh nhiet va thai nhiet can bang va sot duy tri than nhiet o muc cao. Khi nguyen nhan sot duoc loai bo thi muc “nhiet chuan” tro lai binh thuong lam nguoi benh lai cam thay qua nong. Khi do benh nhan va mo hoi, da ung do vi dan mach, tang tan so tho, cac phan ung tren lam tang thai nhiet va sot giam. IL-1 con kich thich tong hop prostaglandin E1 (PGE1) gay hoat hoa qua trinh sinh nhiet va giu nhiet, huy dong bach cau tu cac kho du tru trong tuy xuong, gay hoa ung dong voi bach cau toi cac noi vi khuan xam nhap, lam tang giai phong enzym va tang hoat tinh thuc bao cua bach cau. Day la co che bao ve chong lai cac tac nhan gay benh. IL-1 co trong cac te bao hinh sao cua nao duoc giai phong vao nao gay hoat hoa cac neuron gay ngu song cham gay ra tinh trang ngu ga, ngu lau khi sot co tac dung bao ve te bao nao.

Nhu vay, sot la mot phan ung bao ve cua co the de chong lai cac tac nhan gay benh. Day la phan ung co loi, no chi tro nen co hai khi sot cao qua muc do sot lam gia tang qua trinh chuyen hoa va teo co bap vi IL-1 huy dong cac acid amin tu co thong qua vai tro cua men cyclo oxygenase. Hien tuong nay gay ra dau moi co va teo co bap do sot. Sot lam tang nhip tim, tang tiet mo hoi gay mat muoi, mat nuoc, nhuc dau, so anh sang, toan than met moi. Nguoi cao tuoi dang mac cac benh tim hoac nao thi sot la tac dong xau. Tre em khi sot cao tren 40oC de bi co giat.

Khi nao cho tre dung thuoc ha sot
 Can ha nhiet khi sot cao (nhiet do nach tren 390C)

Xu ly the nao?

Tu cac phan tich tren chung ta can co thai do hop ly khi xu ly sot de phat huy duoc tac dung tich cuc cua sot va lam giam nhung tac dung bat loi cua sot. Khi sot nhe (< 38oC) thuong it gay hai, khong kho chiu nhieu lai co loi cho co che bao ve cua co the thi khong nen ha sot. Hon nua dung thuoc ha sot se lam mat cac hieu ung co loi cua IL-1, lam thay doi dien bien tu nhien cua benh, gay nhieu cho qua trinh theo doi ket qua cua thuoc dieu tri dac hieu. Trong truong hop nay chi can dieu tri loai tru nguyen nhan gay sot. Khi sot cao (nhiet do nach > 39oC) thi can ha nhiet. Co hai bien phap ha nhiet do la:

+ Ha nhiet bang phuong phap vat ly (nen duoc uu tien su dung truoc) gom coi bot quan ao cho thoang, chuom lanh bang dap khan tham nuoc mat len ben, nach, tran, hai ben thai duong, tuoi nuoc muoi dang truong de lam mat nguoi.

+ Phuong phap dung thuoc ha sot. Co 5 nhom thuoc ha sot giam dau: Nhom dan xuat cua acid salicilic (natri salicilat, aspirin), nhom dan xuat cua pyrazolon (antipyrin, pyramidon, amidopyrin), nhom dan xuat cua anilin (phenacetin, paracetamol), nhom dan xuat cua indol (indomethacin), nhom cac thuoc khac (antranilic, ketoprofen, ibuprofen…). Cac thuoc tren deu co tac dung ha sot, giam dau, chong viem, trong do paracetamol, aspirin, amidopyrin hay duoc su dung de ha sot.

 Khi su dung thuoc ha sot can luu y vi khong co tac dung dieu tri nguyen nhan ma chi lam giam trieu chung nen khi thuoc duoc thai tru sot se tro lai. Cac thuoc nay deu uc che tong hop prostaglandin nen de gay thieu mau o cac co quan, gay giam tao chat nhay bao ve cua duong tieu hoa de gay viem va loet duong tieu hoa, thuoc chanh chap voi vitamin K, uc che ket dinh tieu cau de gay ra chay mau. Vi vay, khong duoc dung cac thuoc tren cho nguoi co tien su bi viem loet hoac chay mau da day hanh ta trang, nen uong thuoc luc no sau bua an, khong dung trong sot xuat huyet va cac benh nhan co benh than, benh gan, tang huyet ap. Chi dung lieu thap nhat co tac dung.

Doi voi aspirin con co tac dung uc che bai tiet acid uric o ong than, vi vay khong dung o nguoi bi benh gut. Aspirin con gay bung phat con hen hoac lam con hen nang len nen khong dung cho nguoi bi benh hen. Con paracetamol, la thuoc co nhieu dang dung (vien nen, vien dan, dang xiro, vien sui bot...) voi rat nhieu ten goi. Vi vay nguoi dung can than trong de tranh dung nhieu loai thuoc mot luc ma trong do deu co chua paracetamol, gay  qua lieu, hai gan. Doi voi tre em can chon dang dung thich hop voi tre.

Binh thuong, co the nguoi luon duoc duy tri o mot khoang nhiet do rat hep de tao thuan loi cho chuyen hoa te bao va hoat dong binh thuong cua cac co quan trong co the. Trong ngay than nhiet xuong thap nhat vao 2-4 gio sang (35,8oC - 36oC), roi than nhiet tang dan toi dinh diem vao khoang 6 - 10 gio toi (37oC - 37,2oC). Nhiet do lay o hau mon thuong cao hon lay o mieng 0,25oC - 0,5oC, va cao hon o lay o nach 0,5oC - 1oC.
Vi vay, nhiet do lay o hau mon la tot nhat vi phan anh sat voi nhiet do noi tang. Nhiet do lay o nach nguoi binh thuong sau khi nam nghi 30 phut nam trong khoang 36oC - 36,8oC, sau do nguoi ta phai cong them vao 0,5oC de xac dinh than nhiet. Than nhiet chenh lech trong khoang 3,5oC so voi than nhiet binh thuong (nghia la khoang 33oC - 40oC) thi chua gay nguy hiem cho tinh mang.
O tre em khi than nhiet cao toi 41oC thuong xay ra co giat, va nao se bi ton thuong khong hoi phuc khi than nhiet len den 42,2oC (do lam bien chat protein, lam roi loan chuc nang cac enzym). Khi than nhiet tut xuong 32,8oC thi xuat hien tinh trang hon me, khi than nhiet xuong toi 28,5oC thi xay ra roi loan nhip tim (rung nhi cham), neu than nhiet thap hon nua co the gay rung that va ngung tim.


Vietbao.vn (Theo SKDS)
 
Xem Bản Tiếng Việt Có Dấu: Khi nào cho trẻ dùng thuốc hạ sốt?
Các tin khác:

Xem tiếp ...

Suc khoe Me va Be