Mot so thac mac va giai dap ve benh cum gia cam

Thứ hai, 14 Tháng mười một 2005, 16:01 GMT+7
Mot so thac mac va giai dap ve benh cum gia cam
Khong an nhung san pham gia cam khong hoac chua nau chin la mot trong nhung cach tot nhat de phong tranh nhiem H5N1

Trieu chung cum gia cam nhu the nao?

Trieu chung cua nguoi bi cum gia cam cung giong nhu trieu chung nguoi bi cum thong thuong nhu nong lanh, len con sot, ho, dau cuong hong, va dau nhuc bap thit, viem phoi, va vai trieu chung nghiem trong lien quan den he thong ho hap.

Dich gia cam la gi ?

Dich cum gia cam, tieng Anh goi la “Bird flu” hay co khi la avian influenza (avian la tinh tu tieng Anh chi loai chim), nhu ten goi am chi la dich cum duoc phat hien trong gia cam nhu ga, vit, chim, va gan day nhat la heo, tham chi cop (o Thai Lan). Co 15 chi (strains) benh cum co the tac hai den gia cam, nhung chi co mot chi co tiem nang anh huong toan cau, do la loai vi-rut H5N1. Virut nay da lan truyen trong cac loai chim rung trong nhieu nam, va gan day lan truyen sang co loai gia cam nhu ga, vit, bat nguon tu Dong Nam A, lan truyen sang Nga, Romania, va nay den Tho Nhi Ki. Doi voi gia cam, vi-rut nay rat hai, gan nhu 100% gia cam bi nhiem vi-rut deu chet.

Y nghia cua virut H5N1 la gi?

Cac vi-rut cum thanh 3 nhom: A, B va C. Cac vi-rut thuoc nhom B va C thuong tim thay trong con nguoi nhung chung khong co tac hai lon, ngoai tru gay ra vai roi loan cap tinh duong ho hap, chung khong co kha nang gay tu vong cho benh nhan. Nhung cac vi-rut thuoc nhom A la dang quan tam hon het, boi vi chung co the dot bien mot cach nhanh chong thanh nhung virut co kha nang khang nguyen (antigenic), co nghia la chung co the tien hoa thanh nhung vi-rut ma he thong mien nhiem cua con nguoi khong nhan ra duoc (va khong co kha nang phong chong chung).

Vi-rut cum thuoc nhom A co cau truc gom hai nhom protein: hemagglutinin (HA) va neuraminidase (NA). HA co 15 chi voi ma danh H1 den H15. NA co 9 chi voi ma danh N1 den N9. Vi-rut H5N1 la mot trong nhung chi vi-rut nay. Vi-rut thuoc chi H1, H2 va H3 da duoc biet co luu truyen trong con nguoi tu 100 nam qua. Nhung vi-rut H5 thi van con la mot “ke thu” xa la doi voi he thong mien nhiem cua con nguoi.

Cum gia cam lan truyen sang con nguoi nhu the nao?

Cum gia cam duoc phat hien tu Italia khoang 100 nam truoc day. Trong suot 100 nam qua, khong ai nghi vi-rut co the lan truyen sang con nguoi. Nhung den nam 1997, tai Hong Kong, nguoi ta moi phat hien vai truong hop nguoi bi nhiem vi-rut H5N1. Trong vong 2 nam qua, co khoang 60 nguoi tu vong vi nghi la bi nhiem vi-rut H5N1, nhung vi khong ai biet co bao nhieu nguoi bi nhiem, cho nen khong the xac dinh do doc hai cua vi-rut H5N1 tren con nguoi. Phan lon nhung truong hop bi nhiem nay la do nan nhan hay tiep xuc voi ga bi nhiem, hay thuong va cham voi chim (nhu phan chim, long chim, v.v…). Cum gia cam khong phai la vi-rut tu thuc an; thanh ra, khi thit ga duoc nau chin thi nguy co cum gia cam co the noi la khong hien huu.

Cum gia cam co lan truyen tu nguoi sang nguoi khong?

Cho den nay, cau tra loi la khong. Chung ta van chua co bang chung nao cho thay virut H5N1 truyen nhiem tu nguoi sang nguoi.

Cac nan dich trong qua khu?

Trong the ky 20, da co 3 nan dich lon, do la: dich cum Tay Ban Nha xay ra vao nam 1918-1919, dich cum Singapore xay ra vao nam 1957-1958, va sau cung la dich tai Hong Kong xay ra vao nam 1968-1969. Dai dich o Tay Ban Nha tieu diet gan 50 trieu nguoi; tuy nhien, con so tu vong nay chi 3,2% so voi con so nguoi bi nhiem.

Lam gi de phong chong?

De phong chong cum ga, can phai nhan thuc rang thuc pham tu gia cam (ke ca trung ga va trung vit) de bi lay nhiem boi vi-rut va vi khuan. Do do, doi voi ca nhan va gia dinh, bien phap phong chong tot nhat la:

1/ Nen nau chin thuc an. Khi thit ga, vit hay heo duoc nau chin thi nguy co bi nhiem cum gia cam cuc thap neu khong muon noi la khong hien huu. Cho den nay, chua co bang chung nao cho thay vi-rut co the lay truyen khi thuc an duoc nau chin.

2/ Thuc an chua nau nen de kin trong hop va giu trong tu lanh (neu co) o ngan tren (ngan da) de phong chong vi-rut lan truyen.

3/ Khong an nhung mon khong nau chin nhu tiet canh vit, tiet canh heo; hoac nau chua chin (tai) nhu trung vit lon, lau, trung op-la.

4/ Cung nen tranh tiep xuc voi nhung gia cam co dau hieu bi nhiem cum gia cam. Tranh tiep xuc voi phan ga, phan gia cam noi chung, vi phan gia cam la mot nguon lan truyen vi-rut.

5/ Neu da tiep suc gia cam thi nen lam ve sinh ca nhan can than. Mot khi da tiep xuc voi gia cam, nen rua tay chan bang xa bong hay cac chat alcohol diet khuan.

6/ Trong nha bep, nen ap dung bien phap ve sinh triet de nhu rua thot, dao, va noi nieu thuong xuyen.

O muc do cong dong, hien nay cac gioi chuc y te khap noi tren the gioi, ke ca To chuc Y te the gioi (WHO), dang tich cuc de ra bien phap nham phong chong cum gia cam. Trong thoi dai du lich toan cau bang may bay, viec phong chong cum gia cam mang mot y nghia lon va qui mo lon. Cac bien phap phong chong nay co the tom luoc nhu sau:

Thu nhat la nhan dien vung nguy hiem cao. Viec dau tien la nhan dang cac co so nong nghiep noi co gia cam bi nhiem virut H5N1, cach ly co so, huy diet toan bo gia cam, xit thuoc tay ue, cam buon ban gia cam trong nhung vung bi anh huong.

Thu hai la chuan bi vac-xin. Phan lon cac nuoc bi anh huong cum gia cam, ke ca nuoc ta, dang tich cuc chuan bi du tru thuoc chong vi-rut de doi pho voi nan dich khi xay ra. Mot so nuoc nhu Uc thi dang can nhac xem co nen chich ngua toan bo dan so de phong ngua hay khong.

Thu ba, nen tang cuong truy tim cac truong hop bi nhiem vi-rut H5N1. Mot bien phap ngan chan cum nhanh nhat la phat hien benh nhan som de cach ly benh nhan truoc khi lan truyen sang nguoi khac. Mot chuong trinh thu nghiem nuoc bot hay thu mau cua cac benh nhan co nhung trieu chung lien quan den nhiem vi-rut cum tai tat ca cac benh vien trong ca nuoc co le phai nen phat dong.

Hieu qua cua vac-xin ra sao ?

Chua co vac-xin nao co hieu qua phong chong cum gia cam H5N1 ca. Ly do la chung ta chua co kinh nghiem qua vi-rut nay va vi the khong ai biet co che dot bien cua vi-rut ra sao. Ngay ca cac vac-xin hien tai cung chi co hieu nghiem tuong doi thap, lam giam trieu chung vai gio hay vai ngay.

Co thuoc nao dieu tri cum gia cam khong?

Thuoc chong vi-rut khong nhieu tren thi truong, boi vi cac cong ty duoc khong co loi ich thuong mai de san xuat cac thuoc nay. Hien nay co the ke den 4 loai thuoc chong virut thuong hay su dung de dieu tri cum thuoc nhom A (ma H5N1 la mot vi-rut trong nhom nay), trong do 2 loai thong thuong la amantadine va rimantadine chang co hieu nghiem gi de chong lai virut H5N1; hai loai thuoc khac la zanamavir (ten ngoai thi truong la Relenza) va oseltamivir (ten thi truong la Tamiflu) co kha nang ngan chan khong cho vi-rut dot bien va tai san sinh. Neu uong trong vong vai ngay sau khi bi benh, hai thuoc nay co the lam giam trieu chung va giam thoi gian bi benh. Hien nay, chung ta chi co the noi hai thuoc nay (Relenza va Tamiflu) “co the” co hieu nghiem phong chong virut H5N1, nhung can phai co nhieu nghien cuu tiep de xac dinh.

Theo Nguyen Van Tuan/ykhoa.net

Viet Bao
 
Xem Bản Tiếng Việt Có Dấu: Một số thắc mắc và giải đáp về bệnh cúm gia cầm
Các tin khác:

Xem tiếp ...

Tin suc khoe