Viem Khop

Thứ sáu, 18 Tháng ba 2011, 09:25 GMT+7

1. Viem Khop la gi?

Viem khop la mot dang roi loan tai khop duoc dac trung boi hien tuong viem. Viem khop thong thuong duoc hieu la viem mot hay nhieu khop.

Viem khop thuong co kem trieu chung dau khop.

Viem Khop

2. Cac loai Viem Khop?

Co nhieu dang viem khop khac nhau (tren 100 dang). Cac dang viem khop co the co lien quan den hien tuong "mon va rach" sun khop (VD viem xuong khop) hoac hien tuong dap ung mien dich qua muc (VD viem khop dang thap)

3. Nguyen nhan cua Viem Khop?

Viem khop dang thap la mot dang benh do thoai hoa co, xuong, khop.  Moi khop thuong duoc bao ve boi nhieu thanh phan nhu co, gan, sun va mang hoat dich.  Trong qua trinh cuoc song, do tuoi doi, do chan thuong, do lao dong nang nhoc hoac do tich luy nhung chat doc hai, cac khop co the bi thoai hoa, cac to chuc o khop bi kho nuoc, hoa voi, xo hoa hoac bien dang.  Nhung su thay doi nay lam mat di tinh dan hoi va su linh hoat can thiet nen gay dau nhuc va kho khan khi chuyen dong.  Benh thuong xay ra o nhung khop nho va co tinh doi xung nhau nhu khop ngon tay, co tay, khuyu tay, ngon chan, dau goi. . Benh cung co the xay ra o khop hang, hoac cac dot song.  Thoai hoa khop thuong duoc xem la mot he qua tu nhien cua qua trinh lao hoa.  Tuy nhien theo mot so nghien cuu cua khoa hoc hien nay, phan lon truong hop viem khop man tinh co lien quan den nhung van de cua he mien dich. 

Theo y hoc co truyen, Can chu gan, Than chu xuong va Ty chu van hoa khi huyet.  Do do, khi Can, Than hu ton va Ty Vi suy yeu thi phong, han, thap xam nhiem khien chan tay dau nhuc, co duoi kho khan. Ngoai ra,  co che “tu mien dich” co lien quan den co dia di ung va yeu to “phong” cua y hoc co truyen.

Nguyen nhan cua viem khop tuy thuoc vao loai viem khop. Cac nguyen nhan bao gom:

  • Chan thuong (dan den viem xuong khop)
  • Bat thuong ve chuyen hoa (Benh gout, gia gout)
  • Di truyen, nhiem trung, hoac khong ro nguyen nhan (benh viem khop dang thap, benh lupus ban do the thong)

4. Cac trieu chung cua Viem Khop?

Cac trieu chung cua viem khop thuong la sung, nong, do, dau, cung khop.

Nhieu dang cua viem khop thuoc benh ly thap co the anh huong den cac co quan khac khong co lien quan truc tiep den khop. Do do o mot so dang viem khop co the co sot, sut can, met, va tham chi xuat hien cac trieu chung o phoi, tim hay than.

5. Chan doan viem khop nhu the nao?

Truoc khi duoc chan doan, benh nhan se duoc:

  • Tham khoi ve tien su cua cac trieu chung
  • Tham kham khop de danh gia cac tinh trang viem cung nhu su bien dang cua khop
  • Hoi va tham kham cac co quan khac trong co the de tim kiem dau hieu viem va cac trieu chung ma benh co the anh huong den cac co quan nay.
  • Tien hanh cac xet nghiem nuoc tieu, mau, dich khop, x quang khop

Chan doan viem khop se duoc thuc hien dua vao viec tong hop thong tin tu cac buoc tren.

Viec chan doan chinh xac va som co the giup tranh duoc nhung truong hop ton thuong khop khong hoi phuc hay tan phe. Cac chuong trinh huong dan tap the duc dung cach, nghi ngoi, uong thuoc, tap vat ly tri lieu va phau thuat co the mang lai loi ich lau dai cho nhung benh nhan viem khop.

6. Dieu tri viem khop nhu the nao?

Viec dieu tri viem khop tuy thuoc vao nguyen nhan cu the gay nen viem khop, do nang va muc do anh huong den hoat dong hang ngay. Tuoi tac va nghe nghiep cung la nhung khia canh can duoc xem xet de bac si co the dua ra nhung ke hoach dieu tri phu hop.

Neu co the, viec dieu tri se tap trung vao viec loai bo nhung nguyen nhan gay viem khop. Tuy nhien neu cac nguyen nhan nay khong the duoc chua khoi (VD nhu truong hop viem xuong khop hay viem khop dang thap) thi viec dieu tri se huong den muc tieu lam giam di cac trieu chung cua viem khop, ngan chan nhung ton thuong khop khong hoi phuc hay tan phe va mang lai su thoai mai cho benh nhan.

Co the cai thien dang ke cac trieu chung cua viem xuong khop va cac dang viem khop man tinh khac ma khong can dung thuoc. Thuc te, viec thay doi loi song ma khong can dung thuoc la phuong phap dieu tri duoc ua chuong doi voi benh viem xuong khop va cac dang viem khop khac. Khi can thiet thi co the su dung thuoc cung voi viec thay doi loi song.

Tap the duc: Doi voi viem khop thi tap the duc la can thiet de duy tri khop khoe manh, giam dau, giam hien tuong cung khop, cai thien suc manh cua co va xuong. Moi ca nhan can duoc thiet ke chuong trinh tap rieng boi bac si vat ly tri lieu, bao gom: cac bai tap van dong ve do mem deo, tang truong luc co, cac bai tap ve suc ben. Cac nha vat ly tri lieu cung co the ap dung nhung lieu phap nong, lanh khi can thiet va co the co dinh ban bang nhung thanh nep hay cac thiet bi chinh hinh khac de giup nang do va dieu chinh khop. Dieu nay dac biet can thiet doi voi viem khop dang thap. Cac nha vat ly tri lieu cung co the ap dung cac lieu phap bang nuoc, mat-xa bang nuoc da, hoac kich thich cac day than kinh qua da.

Nghi ngoi: cung quan trong nhu tap the duc. Nen ngu 8 - 10 tieng moi dem va ngu trua.

Co the ap dung cac bien phap khac:

Uong glucosamine va chondroitin: Day la nhung chat giup tao sun khop, mot lop chat dem cua mat khop. Mot so cong trinh nghien cuu cho thay nhung chat nay co the lam giam cac trieu chung cua viem xuong khop, mot so nghien cuu khac thi khong. Tuy nhien, nhung chat nay thi an toan va co the su dung thu. Nhieu benh nhan nhan thay cac trieu chung cua ho duoc cai thien.

An che do an nhieu vitamin va khoang chat dac biet la nhung chat chong oxy hoa nhu vitamin E. Cac chat nay co trong rau va trai cay.

Dieu tri bang thuoc:

Cac thuoc khong can toa cua bac si, bao gom:

Acetaminophen (Tylenol): Thuoc nay co the lam giam cac trieu chung ma khong gay nhieu tac dung phu nhu cac thuoc ke toa. Khong duoc uong vuot qua lieu khuyen cao cua acetaminophen hoac uong thuoc khi uong nhieu ruou vi co the lam ton thuong gan.

Aspirin, ibuprofen, hay naproxen: Cac thuoc khang viem khong steroid (NSAID) nay thuong co hieu qua trong viec dieu tri dau do viem khop. Tuy nhien chung cung co the co nhung nguy co, dac biet la khi su dung lau dai. Khong nen tu y su dung cac thuoc nay neu khong co su chi dan cua bac si. Cac tac dung phu co the bao gom nhoi mau co tim, dot quy (tai bien mach mau nao), loet da day, xuat huyet duong tieu hoa, va ton thuong than. Neu ban co tien su benh gan, benh than, xuat huyet tieu hoa thi khong nen su dung cac thuoc nay tru khi co chi dinh cua bac si.

Cac thuoc ke toa bao gom:

Nhom thuoc uc che men cyclooxygenase-2 (Uc che COX-2): Nhom thuoc nay uc che men thuc day qua trinh viem co ten la cyclooxygenase-2 (COX-2). Nhom thuoc nay duoc cho rang co hieu qua nhu nhom thuoc khang viem khong steroid nhung it tac dung phu tren da day hon, nhung co nhieu bao cao ghi nhan cac tac dung phu cua nhom nay ve nhoi mau co tim va dot quy.

Corticosteroid (Steroid): Cac thuoc nhom nay co tac dung uc che he thong mien dich va cac trieu chung viem. Thong thuong, chung duoc su dung trong cac truong hop nang cua viem khop dang thap qua duong uong hoac tiem chich. Cac thuoc khang viem steroid nay duoc su dung de dieu tri cac dang viem khop tu mien nhung tranh su dung trong cac truong hop viem khop nhiem trung. Nhom thuoc nay co nhieu tac dung phu, bao gom kich thich da day, xuat huyet tieu hoa, cao huyet ap, loang xuong, duc thuy tinh the o mat, nhiem trung nang len. Cac nguy co cang tang len neu su dung lau dai va lieu cao. Viec dieu tri voi nhung thuoc nay can duoc bac si theo doi chat che.

Cac thuoc chong benh thap: Nhom thuoc nay duoc su dung de dieu tri viem khop dang thap va cac dang viem khop tu mien khac. Cac thuoc nhom nay bao gom penicillamine, sulfasalazine va hydroxychloroquine. Gan day, methotrexate da duoc nhan thay la co kha nang lam cham tien trien cua viem khop dang thap va cai thien chat luong cuoc song. Methotrexate co doc tinh cao, do do can phai xet nghiem mau thuong xuyen de kiem tra.

Cac che pham sinh hoc: Day la nhung tien bo moi nhat trong viec dieu tri viem khop dang thap, bao gom etanercept (Enbrel), infliximab (Remicade) va adalimumab (Humira) qua duong chich co the cai thien ngoan muc chat luong cuoc song. Cac che pham sinh hoc moi bao gom Orencia (abatacept) va Rituxan (rituximab).

Nhom thuoc uc che mien dich: Cac thuoc nay giong nhu azathioprine hoac cyclophosphamide duoc su dung trong nhung truong hop viem khop dang thap nang ma cac thuoc khac that bai.

Thuoc chuom ben ngoai

Trong nhung luc thoi tiet am uot, dau nhuc gia tang, nguoi benh co the dung bien phap chuom nong ben ngoai de suc nong va suc thuoc tham qua da tang cuong tac dung lam tan u huyet va giam dau.

  • Dung gung tuoi, la ngu trao, la ngai cuu tuoi hoac la lot rua sach, gia nat, co the them vao mot chut ruou.  Xao nong, bo vao tui vai, chuom nong ben ngoai cho dau.
  • Dung muoi hot rang nong bo vao tui vai, chuom nong ben ngoai cho dau.
  • Ngam nuoc gung nong: Quay deu 1 muong bot gung vao trong mot chau nuoc nong hoac bon tam nong. Do nong vua du.  Ngam vung than the co khop bi dau nhuc tu 10 den 15 phut moi lan.
  • Khong chuom nong trong nhung truong hop co sung, nong, do, dau.

Dieu tri khong dung thuoc

Che do an uong. Che do an uong va sinh hoat co anh huong rat lon den viec phong ngua cung nhu dieu tri benh thap khop.  Yeu to nao giup ich cho Ty Vi vuong thinh hoac tang cuong kha nang giai doc cua Can Than se co tac dong ho tro dieu tri.  Yeu to nao lam suy yeu Vi khi se co tac dong tieu cuc doi voi benh  De duoc hap thu va tieu hoa, thuc an, thuc uong phai thong qua da day nen co tac dung truc tiep den khi hoa cua Ty Vi.  Nhung vat thuc cay, am, de tieu va viec an uong tiet do co the phat huy Vi khi.  Trai lai, “Ty o thap”, nhung thuc an han, lanh dinh tich kho tieu, de sinh thap khi se lam tre Ty.  Ngoai ra, viec an nhieu protein dong vat de sinh ra nhieu chat can ba khong duoc phan giai tot, bam vao cac to chuc bi xo hoa hoac voi hoa chung quanh khop co the  lam nang them tinh trang cua benh.  Hien nay nhieu nghien cuu cho thay benh viem khop dang thap thuong lien quan den nhung van de cua he mien dich hon la su hu hoai tu nhien cua cac khop qua thoi gian hoac tuoi doi.  Tien si Andrew Nicholson, mot nha nghien cuu ve y te du phong cua My cho biet o hon 2/3 so nguoi bi thap khop he khang nhiem cua co the da nhan dang nham nhung yeu to tu nhien hoac vo hai (thuong la mot so protein trong cac loai dong vat hoac nhung che pham tu sua) nhu nhung tac nhan la va tan cong chung.  Qua trinh nay da tao ra su kich thich va viem nhiem.  O benh viem khop, su viem nhiem da thuc day su giai phong cac chat bi hu hoai.  Dieu nay cang lam tang them muc do ton thuong cho cac mo o vung khop lam cho tinh trang viem nhiem ngay cang tram trong them.  Day la mot co che tu mien dich da duoc “lap trinh” san tu gen di truyen  ma cho den nay khoa hoc van chua co cach de khac phuc.  Thong thuong, vi khong thay doi duoc co che tu mien dich, chu ky viem va dung thuoc chong viem cu tiep tuc phai tai dien.  Day chinh la mot bi kich cho nguoi benh vi  dung thuoc uc che mien dich lau dai se lam giam kha nang chong lai cac vi trung gay benh va vi nhung phan ung phu nguy hai ma cac loai thuoc khang viem co the gay ra nhu xuat huyet tieu hoa, loang xuong, phu . . Do do, mot bien phap quan trong trong chua benh thap khop la chan dung va kiem soat duoc cac yeu to nguy co dan den phan ung day chuyen.  Dieu nay phai bat dau tu viec nhan dang va dieu chinh che do an uong de loai bo hoac han che cac tac nhan gay benh.  Do la ly do tai sao nhieu truong hop benh viem khop da that bai voi cac lieu phap chinh thong, nguoi benh da phai chiu dung nhung con dau dai dang suot hang chuc nam troi nhung lai chuyen bien kha tot chang may choc sau mot thoi gian ngan thay doi che do an uong.  Cung vi dieu nay, khi dieu tri viem khop, cac thay thuoc Dong y thuong khuyen benh nhan phai kieng cu mot so vat thuc duoc cho la co phong, hay sinh phong nhu thit ga, bo, tom, ca bien . . .Neu benh da dien tien nhieu nam, cac khop da bi bien dang, lieu phap tu nhien khong the phuc hoi nguyen ven cac khop nhung co the giup nguoi benh giam bot dau don va khong phai le thuoc vao nhung loai thuoc doc hai. Ngay nay nhung chuyen gia dinh duong cho biet nhung loai rau xanh va ngu coc tho, cac loai dau, cac loai hat con nguyen lop vo lua ben ngoai chua rat nhieu chat xo, sinh to va khoang chat co tinh nang giai doc, chong beo phi va tang cuong suc de khang, nhung yeu to huu ich cho viec dieu tri va phuc hoi suc khoe trong benh thap khop.  Tien si Alan J. Silman  thuoc truong Dai Hoc Manchester (Anh) qua phan tach du lieu an uong cua  hon 25.000 nguoi da cho biet nhung nguoi an nhieu cac loai rau co la mau xanh dam hoac vang  co chua nhieu  chat chong oxy hoa nhu beta-cryptoxanthin, zeaxanthin va Vit C co the phong chong hieu qua cac chung benh viem khop. An ngu coc tho va rau qua tuoi thay the cho phan lon nhung loai thuc pham cong nghiep hoac che do an co nhieu dam dong vat la yeu to rat quan trong trong viec phong ngua va dieu tri loai benh nay.  Mat khac, lop vo ngoai cua cac loai ngu coc co nhieu sinh to nhom B.  Ve thuoc tinh Am, Duong, lop vo ngoai thuoc duong, tinh am.  Ca hai yeu to nay deu co tac dung ho tro cho su chuyen hoa o da day va viec tang cuong khi hoa cua Ty Vi.

 

Van dong than the.  Ve mat sinh hoat, Ty chu ve tay chan va chu ve su luu thong khi huyet.  Khi cua Ty Vi khong the phat huy neu khong co su van dong.  Tien si Arthur Brownstein, Giam doc Benh vien Princeville, Hawaii cung cho rang “90% cac chung dau nhuc la hau qua cua viec thieu van dong.” Moi day, nhung nha khoa hoc cua truong dai hoc Queensland (Uc) cung vua cong bo mot ket luan cho thay viec van dong than the co the giup tranh khoi benh viem khop.  Ket luan nay duoc dua  ra sau nhieu nam theo doi su lien he giua tinh trang viem khop va su van dong than the cua nhung phu nu tuoi tu 72 den 79 tuoi.  Nghien cuu cho thay nhung nguoi tap the duc tren 60 phut moi tuan da giam dang ke nguy co viem khop,  nhung nguoi tap tren 2,5 gio moi tuan da ngua duoc nguy co viem khop.  Do do,van dong, ren luyen than the trong dieu kien suc khoe cho phep la bien phap  truc tiep va quan trong de cai thien suc khoe trong benh thap khop.  Mot vai dong tac  cang gian thich hop cua Yoga hoac vai chuc phut di bo moi ngay  se lam linh hoat cac co va khop, tang cuong su luu thong khi huyet de giup phan tan va dao thai nhung can ba ra khoi co the. 

Hit tho sau.  Hit vao sau den bung duoi giup tao phan xa tho bung de tang cuong noi khi.  Tho ra toi da, ep sat bung duoi khi tho ra co tac dung xoa bop noi tang, gia tang nhu dong ruot, tang cuong khi hoa o Ty Vi.  Dieu nay se thuc day khi huyet luu thong, giup tan han, tru thap, giai toa nhung diem u tre gay dau nhuc.  Viec tho ra cham va deu con co tac dung dieu hoa than kinh giao cam de dieu hoa noi tiet, noi tang va phuc hoi tinh tu dieu chinh cua co the trong viec cai thien suc khoe.  Thuc hanh: Nam hoac ngoi thoai mai.  Hit vao den bung duoi.  Hit vao vua voi suc cua co the, khong can co cang bung ra.  Tho ra tu tu, cham va nhe.  Co ep sat bung vao toi da o cuoi thi tho ra.  Tho cham va deu tung hoi tho mot, tu hoi tho nay den hoi tho khac.  Co the tap moi lan khoang 10 den 15 phut.  Cung co the tho moi lan vai hoi bat ky o dau hoac bat ky luc nao.

 

Phat thu lieu phap.  Phat thu lieu phap con goi la Dich can kinh voi y nghia la thay doi gan cot nen co the duoc van dung de dieu tri thap khop.  Phat thu lieu phap la mot phuong phap khi cong don gian, co tac dung lam cho Duong giang, Am thang, tang cuong noi khi va cai thien luu thong khi huyet.  Tac dung truc tiep nhat cua Phat thu lieu phap la gia tang nhu dong ruot, tang cuong kha nang giai doc, cai thien khi hoa cua Ty Vi va kich hoat chan hoa o Truong cuong de gia tang Duong khi  tan han, tru thap. Trong co the con nguoi, cac khop co hinh dang (khop) va cong nang (tiep hop) giong nhau nen co tuong quan va tac dong lan nhau ve mat khi hoa.  Do do mot khop bi thoai hoa co khuynh huong dan den thoai hoa dan cac khop khac.  Nguoc lai, khi thuc hanh PTLP, viec chuyen dong linh hoat va lien tuc 2 khop vai va 2 khop co tay lau dai co tac dung hoat hoa toan bo cac khop  qua do se anh huong tich cuc den benh viem khop.  Ngoai ra, giong nhu nhieu phuong phap khi cong khac, Phat thu lieu phap con co tac dung tang cuong chuc nang cua cac co quan va dieu hoa khi hoa giua cac phu tang qua do co the dieu chinh tinh trang “tu mien dich” trong cac chung viem khop man tinh. Thuc hanh: Dung thang, hai chan dang ra song song ngang vai.  Cac ngon chan bam chat mat dat.  Bung duoi hoi thot lai.  Nguc hoi thu vao.  Vai xuoi tu nhien.  Hai mat khep nhe.  Dau luoi cham nuou rang tren.  Tam y huong vao Dan dien.  Hai canh tay, ban tay va ngon tay duoi thang tu nhien.  Hai canh tay hoi cong o khuyu tay.  Dua hai canh tay ve phia truoc dong thoi hit vao.  Dung luc vay hai canh tay ra phia sau den het tam tay dong thoi voi tho ra va nhiu hau mon lai.  Khi het tam tay ra phia sau thi hai canh tay theo da cua luat quan tinh se tro ve phia truoc, dong thoi voi hit vao.  Mot lan hit vao va mot lan tho ra la mot cai lac tay.  Lam lien tuc nhieu cai.  De chua benh can thuc hanh moi lan tu 800-1000 cai.  Moi ngay 2 lan.  Dong tac lac tay can phai nhe nhang, linh hoat.  Khong can dung suc manh de co vay tay ra phia sau ma chi can dung suc binh thuong ung voi nhip tho dieu hoa de co the lam duoc nhieu lan.  Viec nhiu hau mon va bam cac dau ngon chan xuong dat cung vay.  Chi can dung suc vua phai nham bao dam tam ly thoai mai va the luc doi dao de co the thuc hanh hang ngan cai moi lan.

 

Thu gian tam & than. Ben canh viec an uong hop ly va van dong than the thi tinh than lac quan, thoai mai la mot yeu to quan trong can thiet de phuc hoi suc khoe trong bat cu chung benh man tinh nao.  Doi voi benh thap khop, yeu to nay con co mot y nghia dac biet.  Ty chu luu thong khi huyet nhung  tinh cua Ty la “hoan” , nhip song nhanh va tam ly cang thang de lam thuong ton Ty khi.  Do su tuong tac giua than kinh va co, cang thang tam ly thuong xuyen con tao ra tinh trang cuong co, gay co cung vung  khop.  Dieu nay khong nhung lam tieu ton nhieu nang luong ma con  lam xau them tinh trang sung va dau o vung khop bi benh.  Trai lai mot nep song lac quan, yeu doi, giua duoc tam binh, khi hoa co tac dung tu duong cho Ty.  Do do, nhung bien phap de thu gian than va tam nhu tap duong sinh ngoi thien, tap khi cong, sinh hoat nhom . .  se huu ich cho viec phong va dieu tri benh viem khop.

Phau thuat va nhung cach tiep can dieu tri khac?

Trong mot so truong hop, viec tien hanh phau thuat de tai tao hoac thay the khop moi (VD thay the toan bo khop goi) co the giup benh nhan duy tri cuoc song binh thuong hon. Quyet dinh phau thuat thay the khop chi duoc thuc hien khi cac bien phap dieu tri khac nhu thay doi loi song va dung thuoc khong con hieu qua nua.

Khop binh thuong co chua chat boi tron ben trong duoc goi la hoat dich (dich khop). Trong viem khop thi hoat dich khong duoc san xuat day du. Bac si co the tiem vao trong khop mot loai dich khop nhan tao trong mot so truong hop. Loai dich tong hop nay giup tri hoan nhu cau phau thuat it nhat la tam thoi va giup cai thien chat luong cuoc song cua benh nhan viem khop.

Tien luong cua viem khop?

Hau het viem khop la benh ly dien tien man tinh, do do muc tieu dieu tri la kiem soat trieu chung dau khop va giam thieu ton thuong khop.

Khi nao can den bac si?

Can den bac si de duoc tham kham khi:

  • Dau khop keo dai tren 3 ngay
  • Dau khop rat nang khong ro ly do
  • Sung khop
  • Khop bi gioi han cu dong
  • Da vung xung quanh khop bi do va nong khi so
  • Sot hoac sut can                              
  • Phuong Le (Tong hop)

Detect language » Hungarian

 
Xem Bản Tiếng Việt Có Dấu: Viêm Khớp
Các tin khác:

Xem tiếp ...

Nhung dieu nen biet