Van hoa dan gian va du lich

Thứ tư, 14 Tháng tư 2004, 13:57 GMT+7

Van hoa dan gian va du lich
Ca Hue tren song Huong
Giao su - Tien si To Ngoc Thanh cho rang, trong kho tang di san van hoa dan gian co nhung hoat dong khong the va khong nen khai thac cho du lich. Hoac neu khai thac thi nhat thiet phai than trong de khong lam mat di ban chat von co cua no.

Than trong khi khai thac van hoa cho du lich

Xin dua mot thi du: O Hue, trong mot khach san, nguoi ta danh mot phong, thiet ke nhu mot noi cua vua va hoang hau ngu cho khach thue. Khach nam se duoc khoac ao hoang bao, doi mu mien, di hia hoang de. Vo khach hay nguoi cap doi voi khach se mac xiem y cua hoang hau. Ho ngoi an voi su hau ha cua nhung nguoi dong vai thi ty, thi ve, doi luc co ca vai quan hoan dung chau. Ðac biet, top nhac cu cac bai Nha nhac trong luc ho an uong noi chuyen. Sau bua an, ca doan tuy tung dan khach vao phong hoang de trong tieng Nha nhac reo rat (!).

Du trieu Nguyen duoc danh gia nhu the nao do ve mat lich su, thi cac vi vua va nhung gi gan voi doi song cua ho, dac biet la Nha nhac nay da duoc cong nhan la di san the gioi, van la nhung bieu tuong khong the dem ra lam tro mua vui kiem tien tu khach duoc. Long tu ton dan toc bi xuc pham.

Trong Hoi nghi cac chuyen gia van hoa cac nuoc chau A - Thai Binh Duong do UNESCO to chuc tai Tokyo (Nhat Ban) tu 8 den 12-2-2000 voi chu de Xay dung mot mang luoi bao ve va phat huy nghe thuat bieu dien dan gian co truyen co mot tieu ban thao luan chuyen de: Van hoa dan gian va Du lich - Tuong ho hay doi dau.

Tai tieu ban nay, dai bieu cac nuoc dang phat trien va cac nuoc chau Phi, A, chau Ðai Duong va My la-tinh phat bieu y kien rat nhieu ve mot nguy co von di san van hoa dan toc dang bi xam hai, bi lam meo mo di de phuc vu du lich.

O VN, tinh trang chua den muc bao dong nhu vay. Tuy nhien day do cung da co nhung y kien trai nguoc nhau.

Cung nhu the la truong hop cai goi la "cho tinh" bi hieu theo nghia la noi "mua ban tinh". Thuc ra, nhieu nguoi di cho khong phai de mua ban, cang khong phai la "mua ban tinh", ma la de gap nhau han huyen tro chuyen. Goi "cho tinh" la lam sai lac ban chat cua su vat. Thu nua, "cho tinh" co nen tro thanh doi tuong quan sat cua khach du lich hay khong? Lieu co dung tuc hoa khi dem nhung cuoc gap go, chuyen tro kin dao giua hai nguoi ban thanh mot man trinh dien du lich khong?

Cung nhu the la truong hop lam dam cuoi gia cho khach xem. Cung ruoc dau, trang diem, le bai, dan dau, tham chi ca tiet muc dong phong nua!

Cung nhu the la truong hop cac top don ca tai tu o mot so noi o dong bang song Cuu Long, noi ma cac nghe si co gang rut ruot ra ca cho mui man sau cau vong co sau dam, con khach thi nhom nhoam an uong va cuoi noi on ao?

Xu ly the nao khi dem von am nhac rat muc hao hoa, phong nha cua cac tai tu lam nen cho nhung bua an xo bo? Tinh trang nay cung co o mot so khach san o TP.HCM, noi ngay ca cac nghe nhan lao thanh cung toi don, ca voi mot mac cam tui ho. Cu B. B noi: "Biet vay, nhung khong di don thi lay chi qua ngay, chu!".

Thong qua nhung hien tuong noi tren, cau hoi duoc dat ra la "Lam the nao de khai thac di san va von van hoa cac dan toc nhu mot tiem nang cua du lich, dong thoi giu gin va phat huy gia tri nhan van va ban sac dan toc ham chua trong di san do?" va "Phai chang trong kho von di san van hoa co nhung hoat dong khong the, khong nen khai thac cho du lich hoac neu khai thac thi can than trong va co nhung bien phap bao dam pham chat von co cua no?".

Tam ly van hoa bi bien doi

Mot van de nua duoc dat ra la nhung cuoc trinh dien gia tao noi tren da anh huong den tam ly van hoa cua chinh chu nhan chung.

Thu nhat, trinh dien nhu the ve thuc chat la tach hoat dong ra khoi moi truong va boi canh cua no. Do do, nhung hoat dong do cung dong thoi mat luon y nghia nhan van cua chung. Chung chi con la nhung tro lap di lap lai nhieu lan cho khach xem.

Vi the, no khong con duoc nguoi ban xu coi trong va dan da, ho loai chung ra khoi tong the nen van hoa cua ho va xep chung vao nhung hoat dong de thu nhap.

Thu hai, mot khi da khong con la bieu tuong tinh than dan toc nua va tro thanh mon hang duoc dua vao luu thong, thi nguoi dan cung san sang uon nan no theo nhung gi ma khach du lich muon co.

O nhieu noi tren Tay Nguyen, nguoi ta luon cuong dieu de trinh ra mot con nguoi Tay Nguyen hoang so. Bai hat day ray nhung tieng hu. Ðong tac mua thi rung toan than den qua muc. Chieng cong duoc go lai de danh cac bai "hien dai" cho no "mau". Cac do det tho cam ngay cang xuong cap. Hoa van ngay cang don gian. Vai nen det qua thua. Cac moi noi chua dung da tuot. Mau gap nuoc mua la phai ngay. Va du ban rat re nhung mon tho cam dang vang khach dan.

Ðang xuat hien mot nguy co la chinh nguoi chu di san dang ha thap chat luong "hang hoa tham gia du lich" cua minh va danh mat ngay cang nhieu ham luong van hoa chua dung trong do.

Can co su cong bang

Van de thu ba cung buc xuc khong kem la co che phan phoi loi ich den cac thanh phan tham gia van hoa du lich. Kinh nghiem cho thay, nguoi thu loi it nhat lai chinh la chu nhan va la nguoi san xuat ra thu "hang hoa van hoa do". Thu diem qua mot vai loai hinh hang hoa thuong thay:

Ðoi voi loai hang thu cong my nghe ma o vung nui thuong la det, theu va mot bo phan nho la nguoi Dao, HMong, cac loai nhac cu, cac do dan, v.v. tac gia va chu nhan la nguoi dia phuong. Nhung ho khong co von, cung chang co cua hang, nen khong the san xuat nhieu.

Ho lang thang tren duong pho cua thi tran du lich hay dung o goc cho va ban san pham voi gia re bat ngo. Mot so khac thi dem ban cho nhung nguoi co cua hang o thi tran, hoac cac quay hang luu niem cua cac khach san, o day mon hang co the co gia cao gap nhieu lan so voi gia mua vao.

Nhu vay, khi ban san pham, nguoi lam ra moi chi nhan duoc gia tri cua chinh vat do, nhieu khi thap hon nhieu so voi gia tri cua no. Con ham luong van hoa, nong do va tai nang cua tri sang tao, noi gon lai la ban quyen van hoa chua trong san pham do thi khong ai tra tien ca.

Mot bo trang phuc nu Kho Mu chang han, phai la ket qua sang tao cua hang nghin nam de dinh hinh thanh bieu tuong doc dao cua dan toc. Nam 1995, toi mua mot bo trang phuc nu gia 700 nghin dong. Nam ngoai, 2003, thay cho Sa Pa bay la liet bo trang phuc nay duoc may nhai voi chat lieu vai det doi, thua nhu vai man, gia co mua cung khong dam mac. Va gia re bat ngo: 80 nghin dong chua mac ca!

- Khach du lich theo "tua" da co cong ty du lich bao tron goi. Loi nhuan duoc chia cho cac co quan nhu xe tau, nha hang, khach san, v.v. Khach du lich ba-lo du phai tra it hon nhung cung khong tra truc tiep cho dan.

Khach muon xem trinh dien phong tuc, tap quan, nghe thuat ca mua nhac, v.v. mot loai hang van hoa khac da co to chuc dia phuong dung ra thu tien va tra thu lao cho dan, phan lon muc tra theo gia ngay cong lao dong!? Neu khach chup anh, quay video thi phai tra them tien.Thang du thu duoc hoac duoc nop vao ngan sach cua so tai chinh, hoac de o co quan quan ly du lich dia phuong.

Cung nhu truong hop tren, nguoi dan chang nhung khong duoc tra cong xung dang voi gia tri van hoa nghe thuat cua nhung gi ho trinh dien, ma con mat ban quyen cho nhung kieu anh hay doan video.

Va ai chiu trach nhiem boi duong cho ho thich dang de ho "tai san xuat" va tri tue va ky nang trinh dien? Ai chiu trach nhiem dau tu tro lai cho co so ha tang cua nha ho, duong di, loi lai den lang ho?

Hien nay, To chuc So huu tri tue the gioi (WIPO) dang nghien cuu mot cong uoc quoc te nham bao ve quyen so huu sang tao cua cac dan toc, cac cong dong khong thuoc gioi chuyen nghiep.

Trong luc su dung va khai thac tiem nang van hoa, nhat la di san van hoa cac dan toc thieu so, nganh du lich co nen hay can phai co trach nhiem "nuoi" van hoa, dau tu tro lai cho van hoa duoc phat huy lau dai hon khong? (Ngoai viec dau tu nang cap co so ha tang, viec quan trong la gop phan xoa doi, giam ngheo cho cong dong lang va nhat la gop phan dao tao cac the he tre de di san van hoa duoc tiep noi).

Tat ca nhung dieu trinh bay tren day khong phai la moi. Chung ta cung da nhieu lan dat ra va thao luan. Tuy nhien, thuc tien van doi hoi chung ta dao sau hon nua de co duoc moi quan he thiet thuc, cong bang va day trach nhiem giua cac thanh phan tham gia cong tac du lich van hoa.

GS, TSKH TO NGOC THANH - Tong Thu ky Hoi Van nghe dan gian Viet Nam (Bao Nhan Dan)

Viet Bao
 

E-mail Email bài viết này

Bài viết mới:

Các bài viết khác:

Tiếp theo >>

Việt Báo - Tin Văn Hóa >>