Song gui thac ve mot nhan vat lich su

Thứ sáu, 18 Tháng tư 2008, 16:20 GMT+7

Cuoc khang chien khong can suc keo dai chi ba nam nhung la ba nam dep de, khi phach nhat mot doi nguoi, mot doi vua, dua mot Ham Nghi tre tuoi thanh mot vi vua yeu nuoc, mot ngon co hoi tu nghia si… Su nghiep du khong “thanh cong” nhung vua Ham Nghi da “thanh nhan”. Ten tuoi ong da di vao lich su, ben canh ten tuoi nhung vi hoang de yeu nuoc trieu Nguyen…

Sau nhung dong suy tu ve lang mo con qua don so cua cac cuu hoang Thanh Thai va Duy Tan, long toi van canh canh khi chua nhac toi nam mo co quanh o phuong troi xa cua vi vua yeu nuoc cua trieu Nguyen - Ham Nghi. Su kinh trong cac bac “de vuong” yeu nuoc ma phan bac, mot lan nua lai thoi thuc toi tro lai co do Hue.

  • Con duong cua nguoi xua

Toi bong thay nhu minh dang lan nguoc lai hanh trinh nam xua vua Ham Nghi roi bo ngai vang, huong ve mien rung nui hiem tro, hoi tu nghia quan phat co Can Vuong cuu nuoc.

Mo ta anh.
Chan dung vua Ham Nghi. Anh tu lieu
Deo nui cheo leo va heo hut mien giap ranh Ha Tinh – Quang Binh goi nho noi nay xua kia tung la dai ban doanh khang chien Can Vuong. O day, trong suot ba nam khang chien, ba ba Thai hau va vua ke nhiem Dong Khanh (cung anh ruot vua Ham Nghi) thuong gui thu keu goi tro ve. Tham chi Toan quyen Paul Bert da dinh dua Ham Nghi lam vua bon tinh Thanh Hoa, Nghe An, Ha Tinh va Quang Binh. Moi lan nhu vay, vua Ham Nghi chi noi: “Ua chet trong rung hon la tro ve lam vua ma o trong vong cuong toa cua nguoi”.

Cung dau day vung nay, trong cuoc chien khong can suc, vua Ham Nghi bi ten phan boi Truong Quang Ngoc dan quan vay bat. Su sach con luu truyen khi phach cua vi vua tre tuoi, khi Nguoi cam guom chi vao mat ke phan boi ma bao: “Mi giet ta di con hon la mang ta nop cho Tay”.

Day roi, nui non va hang dong Tuyen Hoa, mien tay Quang Binh, noi tung cho che quan quan vua Ham Nghi tien ve phuong bac, tim noi dat dai ban doanh.

Va kia, mien tay Quang Tri. Anh sang ban mai chieu roi mot vung nui non xanh tham, xa xa. Thung lung Cua, chinh o day, tai thanh Tan So tung dien ra su kien lich su he trong, vua Ham Nghi dat but phe chuan Hich Can Vuong thu nhat, ke toi giac Phap va keu goi dan chung vung day chong ngoai xam.

O manh dat Tan So nay, nha vua tre tuoi moi muoi bon, bat dau nhan ra con duong cuu nuoc dang di va trong trach nang ne dang dat len vai minh. Lich su con ghi nho cau noi o thoi diem do cua ong: “Di dau cung duoc, song the nao cung duoc, mien la duoi giac Phap ra khoi dat nuoc”.

Mo ta anh.
Cua thanh Quang Duc (cua "Sap") da trung tu. Anh: TTM.

Dem nghi lai o khach san “Thanh Noi” sat hoang thanh va gan mot vien bao tang xua kia tung la Truong Trung hoc Ham Nghi, toi tran troc: cong thanh nao day mot tram nam truoc nha vua tre tuoi tu gia cung thanh trang le buoc vao cuoc truong chinh khong co ngay tro ve? Qua vay, khong bao gio vua Ham Nghi tro lai hoang cung nua, du chi mot lan. Sau khi bi bat, nha vua chi duoc giai ve cua bien Thuan An.

Toi tim ve Thuan An. Trong anh nang ban mai, bai cat trang vang nguoi, rung phi lao lang gio nhu bao nam tram ngam chung kien so phan mot bac quan vuong. Noi day, vua Ham Nghi chi duoc dung lai ngan ngui de buoc vao chuyen luu day vinh vien, khong gap mat, du la lan cuoi cung, nhung nguoi ruot thit. Nen chat noi dau, nha vua thot ra loi: “Toi than da tu, nuoc da mat, con dam nghi gi den cha me, anh em nua".

Cuoc khang chien duoi ngon co Can Vuong keo dai chi ba nam, nhung la ba nam dep de nhat, hao hung va ruc ro nhat mot doi nguoi, mot doi vua, dua mot Ham Nghi tre tuoi tro thanh mot vi vua yeu nuoc, mot ngon co tu nghia, nuoi duong tinh than doc lap chong ngoai xam trong suot "tram nam do ho giac Tay". Su nghiep du khong “thanh cong”, nhung vua Ham Nghi da “thanh nhan”. Ten tuoi ong da di vao lich su, ben canh ten tuoi nhung vi hoang de yeu nuoc trieu Nguyen - Thanh Thai va Duy Tan…

  • Luu lac dat nguoi

Vua Ham Nghi, ten huy la Nguyen Phuc Ung Lich, con thu 5 cua Kien Thai Vuong (con thu 29 cua vua Thieu Tri), sinh ngay 3.8 . 1871 , em ruot cua vua Kien Phuc va vua Dong Khanh .

Ong len ngoi ngay 2.8 . 1884 , khi moi 13 tuoi. Mot nam sau, rang sang 6.7. 1885 , nha vua bat ngo duoc cac quan dai than Nguyen Van Tuong va Ton That Thuyet voi tron khoi Hoang thanh sau cuoc binh bien chong thuc dan Phap bat thanh o don Mang Ca.

Ngay 26.9.1888, vua Ham Nghi bi bat. Khong bao ngay sau do, mot con tau vien duong da dua nha vua thang huong Phi chau. Ngay 13.1 . 1889 tau cap ben Alger, thu do cua nuoc Algerie. Cuu hoang Ham Nghi bat dau cuoc doi luu day biet xu khi tuoi doi buoc sang 18.

56 nam troi, luu lac tren dat khach que nguoi, vua Ham Nghi phai song mot cuoc doi binh thuong cach xa dat nuoc, biet lap voi cong dong dan toc.

Chua ai ke that tuong tan nhung nam thang luu vong cua ong. Chi biet rang, trong nam dau tien, vua Ham Nghi tu choi, khong chiu hoc tieng Phap , vi ong cho do la thu tieng cua ke xam luoc nuoc minh. Ong giao tiep voi moi nguoi qua nguoi phien dich. Ve sau, thay nguoi Phap o Algerie than thien, khac voi nguoi Phap o Viet Nam, nen ong bat dau hoc tieng Phap, tro thanh nguoi thanh thao tieng Phap.

Ong tim su khuay khoa bang am nhac, hoi hoa va tro thanh mot hoa si theo truong phai cua danh hoa Phap Paul Gauguin . Roi lay vo (nam 1904) va sinh con: cong chua Nhu Mai (sinh 1905), Cong chua Nhu Ly (1908) va Hoang tu Minh Duc (1910).

Nhung trong sau tham con tim, ong van huong ve co quoc. Dan dia phuong van nhin thay “ong hoang An-Nam” (Le prince d’Annam) trong bao nam luon bui toc, dung khan xep tren dau, mac ao dai, giu nguyen y phuc truyen thong dan toc minh.

Benh trong va tuoi tac da buoc vi cuu hoang yeu nuoc tu gia coi doi o tuoi 73, ngay 4.1 . 194 4, tai Alger, thu do nuoc Algierie, mang theo noi u hoai, tui hon vong quoc.

Nhung nam dau 60 cua the ky truoc, cac con cua vua Ham Nghi da doi hai cot vua cha ve an tang o lang Thonac, tinh Dordogne, mien tay nuoc Phap, cach Paris hon 500 km.

Mo ta anh.

Mo cuu hoang Ham Nghi o lang Thonac, tinh Dordogne (nuoc Phap). Anh tu lieu.

Nam mo nha vua yeu nuoc ay van luu lac xu nguoi, co don, cach tro va quanh hiu, bao nam thua thot bong dang ho hang ruot thit va dong bao.

“Song gui thac ve” van la uoc vong ngan doi cua con dan Viet. Da qua lau, hon tram nam, di hai nha vua yeu nuoc Ham Nghi nuong gui xu nguoi. Don ong tro ve va dat nam am ap trong long dat que huong, giua con tim thanh kinh cua dong bao minh la uoc vong nhieu nam qua cua nguoi dan Viet Nam.

  • Ngay ve den gan

The roi, tin tuc di hai vua Ham Nghi sap hoi huong lan nhanh nhu mot tin vui. Nhung lang mo se dat o dau, bao gio dua Nguoi ve va lieu con co nhung tro ngai nao khong. Toi voi tim gap nhung nguoi co trach nhiem, nguoi co lien quan.

Voi nhung dieu toi quan tam, Giam doc Trung tam Bao ton Di tich Co do (TTBTDTCD) Hue, kien truc su Phung Phu khong chi la nguoi co trong trach dac biet ma con la nguoi am tuong nhat. Ong cho toi biet: Khu vuc lang Dong Khanh la noi TTBTDTCD Hue de xuat lam dia diem dat di hai va xay lang mo cua vua Ham Nghi.

Co so cua su lua chon nay, theo ong: Vua Dong Khanh va vua Ham Nghi cung huyet toc, la hai anh em ruot. Khong gian va canh quan cua lang Dong Khanh rat thuan tien de co the xay noi an nghi vinh vien dang hoang xung dang voi su ton kinh gianh cho nha vua yeu nuoc Ham Nghi. Su lua chon nay da co tien le, vi trong khung vien lang Tu Duc, tu xua, cung da co lang vua Kien Phuoc (duoc goi la boi lang).

Toi cung dat cau hoi tuong tu khi gap ong Nguyen Phuc Bao Hien, chau noi cua vua Thanh Thai tai khu An Lang. “Me” Hien, nguoi ta van goi ong theo cach xung danh voi nguoi trong hoang toc, cho rang nen dat o An Lang, noi da co lang mo hai nha vua yeu nuoc Thanh Thai va Duy Tan. Nhung nhieu nha Hue hoc khong dong tinh, vi An Lang nay da qua chat va “khong tuong xung voi vi the cua Vua Ham Nghi”…

Ve su dong thuan, Giam doc Phung Phu cho biet: Ngoai quyet dinh cua Bo Ngoai Giao va UBND Thua Thien-Hue, dai dien gia dinh vi cuu hoang cung tung co nguyen vong dua di hai vua Ham Nghi ve nuoc.

Ve cau truc phuc tap cua ngoi mo Ham Nghi? Vi trong mo, ngoai di hai Ham Nghi co cac di hai khac cua Cong chua Nhu Mai, Hoang tu Minh Duc …. Giam doc Phung Phu cho biet ngoi mo o Phap la loai “mo chong”, tuc duoi mo la mot ham co nhieu tang, nhieu hoc chua cac di hai khac nhau nen viec di doi hay tach rieng khong co gi kho. Tinh trang nay rat pho bien o Phap va khong the la mot tro ngai.

Toi ket cau chuyen dai va that thu vi voi ong giam doc bang cau hoi: khi nao co the thuc hien viec di doi? Ong tra loi tu tin: Nen cho den tiet thanh minh mat me, mua tao mo. Muon nhat la thang 3 nam 2009.

Thoang mot chut bat ngo, roi toi bong tin vao su tu tin cua ong giam doc. Dieu day dut cua toi va cua ban doc vai tuan truoc, bay gio khong chi da tro thanh niem hy vong ma la mot hien thuc trong tam tay.

Dieu vui nua, truoc khi di hai nha vua tro ve, o phia tay Hoang thanh da co mot ngoi truong moi, truong trung hoc co so mang ten Ham Nghi. Han cac cuu hoc sinh cua mai truong Ham Nghi xua se vui hon, vi ten tuoi nha vua yeu nuoc da tro lai voi mot ngoi truong ngay trong noi thanh Hue, sau may chuc nam chi nam trong ky uc ho.

Toi cung con duoc biet, o thanh pho Ho Chi Minh, tu nam 1997 da co mot ngoi truong tieu hoc dan lap chat luong cao mang ten nha vua yeu nuoc Ham Nghi. Va o thanh pho lon nay, tu bao nhieu nam nay, van co mot dai lo Ham Nghi ngay trung tam thanh pho.

Con o noi nao nua tren dat nuoc Viet Nam co ngoi truong, hoac duong pho mang ten mot nhan vat lich su da va dang duoc dan toc ghi cong? Chi biet o Thu do Ha Noi chua co mot con duong nao, tham chi mot ngoi truong nao mang ten Ham Nghi, du da mang ten nhieu vi quan than cua Phong trao Can Vuong nhu Tran Xuan Soan, Ton That Thiep v.v….

Khong chi voi vua Ham Nghi, ten cac nha vua yeu nuoc khac thuoc trieu Nguyen - Thanh Thai, Duy Tan cung vang bong tren nhung con duong cua Thu do.

Cung voi su kien dua di hai cuu hoang Ham Nghi ve nuoc voi nhung nghi le trang trong va thanh kinh, viec dat cho mot duong pho hay mot ngoi truong ten nhung nhan vat lich su nhu Ham Nghi, Thanh Thai, Duy Tan … khong chi la su tri an cua dan toc doi voi cac bac tien boi, ma con co y nghia chuyen lai cho con chau mai sau tinh than yeu nuoc thuong noi ngan doi cua dan toc ta.

Do cung la trach nhiem tra lai su cong bang cho qua khu, cho lich su dang dat len vai the he hom nay.

  • Tran Thanh Minh
Viet Bao
 
Xem Bản Tiếng Việt Có Dấu: Sống gửi thác về - một nhân vật lịch sử
Các tin khác:

Xem tiếp ...

Nhan dinh